Kahramanmaraş'ta sağlam yorgan dikişinin adı sırık
Kahramanmaraş'ta sağlam yorgan dikişinin adı sırık
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın geleneksel bıçakçılık sözlüğünde kılay, eğelenen bıçağın ağzındaki ince pürüzleri giderme işlemini anlatıyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel bıçakçılık terimleri arasında bulunan kılay, bıçağın eğelenmesinden sonra kesici ağzında kalan ince pürüzlerin yeniden eğe kullanılarak giderilmesini ifade ediyor.
Kentte bıçak üretimiyle bağlantılı yerel söz varlığında bulunan bu işlem adı, akademik araştırmada kayıt altına alındı.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 75. sayfasında kılay kelimesi, geleneksel eşya ve araçlarla bağlantılı söz varlığı içerisinde açıklanıyor.
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bıçakçılık tanıtımında ise kentin özellikle Hartlap Mahallesi'nde sürdürülen bıçak üretim geleneği anlatılıyor.
KILAY BIÇAK AĞZINDAKİ PÜRÜZLERİN GİDERİLMESİ
Akademik kaynağa göre kılay, bıçak eğelendikten sonra ağzında kalan ince pürüzlerin eğe yardımıyla alınması işlemi.
Bu tanım, kılayın bıçak üretiminin tamamını değil, belirli bir yüzey ve kesici ağız düzeltme aşamasını anlattığını gösteriyor.
Ancak araştırmada kullanılan eğenin biçimi, işlemin ne kadar sürdüğü veya bütün bıçak türlerinde aynı şekilde uygulandığına ilişkin ayrıntılı teknik bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle kılay kelimesini modern bileme işlemlerinin tamamıyla aynı anlamda kullanmak doğru değil.
HARTLAP MAHALLESİ BIÇAKÇILIKLA TANINIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün resmî tanıtımında bıçakçılığın kent merkezindeki Demirciler Çarşısı ve Hartlap çevresinde yapıldığı belirtiliyor.
Resmî kaynakta bıçak üretiminde çelik, ahşap, boynuz ve farklı sap malzemelerinin kullanıldığı anlatılıyor.
Bıçağın metal kısmı için yöresel üretimde namti adının kullanıldığı da belirtiliyor.
Hartlap'ta eğri bağ bıçağı, cep bıçağı, kurban bıçağı, kasap bıçağı ve farklı kullanım alanlarına yönelik ürünler hazırlanıyor.
Ancak bütün bu ürünlerin yapımında kılay işleminin aynı biçimde uygulandığına ilişkin ayrı bir araştırma bulunmuyor.
HARTLAP BIÇAĞI COĞRAFİ İŞARETLE TESCİLLİ
Anadolu Ajansının 23 Mayıs 2025 tarihli haberine göre Hartlap bıçağı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 2017 yılında coğrafi işaretle tescillendi.
Haberde Onikişubat ilçesine bağlı Hartlap Mahallesi'nde Çelik ailesinin yedi kuşaktır bıçak üretimi yaptığı anlatıldı.
Bıçak ustası Bahattin Çelik'in üretim ve ustalık hakkındaki değerlendirmelerine yer verildi.
Bu haber, Kahramanmaraş'taki bıçakçılık faaliyetlerinin güncel bir örneğini sunuyor.
Ancak ajans haberi, kılay kelimesinin ustalar tarafından kullanıldığını doğrudan belgelemiyor. Bu kelimenin anlamı akademik ağız araştırmasından doğrulanıyor.
MESLEK TERİMLERİNİN BELGELENMESİ ÖNEM TAŞIYOR
Geleneksel zanaatlarda yalnızca ürün isimleri değil, üretimin farklı aşamalarına verilen adlar da kültürel söz varlığının parçası.
Kılay, bıçak üzerinde yapılan belirli bir düzeltme işlemini anlatması bakımından bu tür kelimeler arasında bulunuyor.
Ancak bugün Kahramanmaraş'ta kaç ustanın bu terimi kullandığı, hangi ilçelerde daha yaygın olduğu veya kelimenin ilk kullanım tarihi hakkında kesin veri bulunmuyor.
Kılay, Kahramanmaraş'ın geleneksel bıçakçılık kültüründe teknik bir işlemi ifade eden ve akademik kaynaklarda belgelenmiş yöresel kelimelerden biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 75:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Bıçakçılık:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150383/bicakcilik.html
Anadolu Ajansı, Kahramanmaraş'ın tescilli bıçakları Kurban Bayramı'na hazır, 23 Mayıs 2025:
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/kahramanmarasin-tescilli-bicaklari-kurban-bayramina-hazir/3577135

Muhabir: Sefa Başer