Kahramanmaraş düğünlerinde davetin eski adı çağırtı
Kahramanmaraş düğünlerinde davetin eski adı çağırtı
İçeriği Görüntüle
Maraş filesi, ipek kumaşın telleri sökülerek yeniden işlenen, ön ve arka yüzü aynı görünen geleneksel bir nakış tekniği.
Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatları arasında yer alan Maraş filesi, ince ipek kumaşın tellerinin belirli düzende sökülmesi ve kalan tellerin yeniden işlenmesiyle oluşturulan nakış tekniğini ifade ediyor.
Kentte geçmişten günümüze aktarılan işleme kültürüyle bağlantılı olan Maraş filesi, akademik ağız araştırmalarında da kayıt altına alındı.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 79. sayfasında sözcüğün anlamı açıklanıyor.
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün resmî tanıtımında ise nakışın hazırlanma aşamaları ayrıntılı biçimde anlatılıyor.
MARAŞ FİLESİ İPEK KUMAŞ ÜZERİNE İŞLENİYOR
Akademik araştırmada Maraş filesi, saf ipek kumaşın tellerinin tek tek çekilerek işlendiği ve motiflere istenilen şeklin verildiği iş olarak tanımlanıyor.
Resmî kültür kaynağı, bu işlemede ince ipekli kumaşların kullanıldığını belirtiyor.
Mongol ve demor adı verilen kumaş türleri, Maraş file nakışı için tercih edilen malzemeler arasında bulunuyor.
İşlemede parlak ve dayanıklı saf ipek iplik kullanılıyor.
Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tanıtımında yaklaşık 1,5 santimetrelik ince iğnelerle çalışma yapıldığı açıklanıyor.
KUMAŞIN TELLERİ ÖNCE SÖKÜLÜYOR
Maraş filesinin belirleyici özelliklerinden biri, desen hazırlanmadan önce kumaş tellerinin belirli bir düzen içerisinde sökülmesi.
Kumaşta kesilecek tellerin sayısı, kullanılan malzemenin en ve boy ipliklerinin kalınlığına göre belirleniyor.
Ardından kumaş kasnağa veya gergefe gerilerek işleniyor.
Resmî kaynakta sökme işleminin ustalık gerektirdiği ve bu aşamayı yapan kişilerle nakışı işleyenlerin farklı olabildiği belirtiliyor.
Bu yöntem, Maraş filesini yalnızca kumaş üzerine iplikle motif oluşturulan bazı nakış tekniklerinden ayırıyor.
MERCİMEK AJURU MOTİFLERİ OLUŞTURUYOR
Kültür ve Turizm Müdürlüğünün açıklamasına göre Maraş file nakışında yatay ve dikey teller farklı aşamalarda işleniyor.
Önce Maraş file nakışı suyu adı verilen işlem uygulanıyor.
Ardından mercimek ajuru tekniğiyle desenler oluşturuluyor.
Çiçek, yaprak ve geometrik şekiller geleneksel motifler arasında bulunuyor.
Tamamlanan işin kenarlarında çitime ve farklı süsleme teknikleri kullanılabiliyor.
Maraş filesinin önemli özelliklerinden biri de nakışın ön ve arka yüzünün benzer görünüm taşıması.
GELENEKSEL NAKIŞ SERGİLERDE TANITILIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün 7-9 Ocak 2025 tarihlerinde gerçekleştirdiği Geleneksel El Sanatları Sergisi'nde Maraş filesi de yer aldı.
Resmî etkinlik kaydına göre bu alanda Nergiz Aktepe katılımcı sanatkârlar arasında bulunuyordu.
Anadolu Ajansının 2018 yılında İstanbul'da düzenlenen nakış sergisine ilişkin haberinde de Maraş filesinin emek ve dikkat gerektiren bir teknik olduğu anlatıldı.
Ancak bugün Kahramanmaraş'ta bu işle uğraşan toplam usta sayısına ilişkin güncel bir envanter doğrulanmış değil.
Maraş filesi, kendine özgü kumaş sökme ve işleme aşamalarıyla Kahramanmaraş'ın belgelenmiş geleneksel nakış tekniklerinden biri olarak önemini koruyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 79:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Maraş File Nakışı:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-207863/maras-file-nakisi.html
Anadolu Ajansı, 10. Osmanlı'dan Günümüze Nakış Sergisi, 2018:
https://h.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/10-osmanlidan-gunumuze-nakis-sergisi-acildi/1231560

Muhabir: SERPİL KARA