Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesine bağlı Şekeroba'da katmere yâlbâllı deniyor. Kelime akademik araştırmada belgelendi.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesine bağlı Şekeroba Mahallesi'nde kullanılan yâlbâllı kelimesi, katmer tatlısını ifade ediyor. Geleneksel hamur işlerinin yöresel konuşma dilindeki adları arasında bulunan sözcük, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen akademik derleme çalışmasında kayıt altına alındı.
Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı araştırmasının 28. sayfasında yâlbâllı kelimesi, doğrudan katmer tatlısı anlamıyla açıklanıyor.
Araştırmada yer alan Şekeroba konuşma örneğinde, bu hamur işinin sac üzerinde kızartılarak hazırlandığından söz ediliyor. Aynı örnekte bazı kişilerin yemeğe katmer dediği belirtiliyor.
YÂLBÂLLI KATMER TATLISI ANLAMINA GELİYOR
Akademik sözlükte yâlbâllı, katmer tatlısı olarak tanımlanıyor.
Kelimenin kullanımını gösteren tanık cümle, Şekeroba Mahallesi'nde farklı adlandırmaların bulunabildiğini ortaya koyuyor.
Bir yiyeceğin hem yerel adıyla hem de daha yaygın bir isimle bilinmesi, bölgesel ağız çalışmalarında karşılaşılan dil özellikleri arasında yer alıyor.
Ancak akademik çalışmada hamurun kesin malzeme listesi, tatlandırma biçimi ve ölçüleri açıklanmıyor. Bu nedenle kelimenin yazılışından hareketle tatlıda mutlaka bal veya belirli bir yağ türü kullanıldığı söylenemez.
ŞEKEROBA MAHALLESİNDEN DOĞRUDAN TANIKLIK VAR
Esra Kirik'in araştırması, Türkoğlu ilçesindeki 36 mahalleden toplanan 53 ses kaydına dayanıyor.
Derleme çalışmaları 2008-2010 ve 2021-2024 dönemlerinde gerçekleştirildi.
Yâlbâllı kelimesinin kaydedildiği yer ise açık biçimde Şekeroba Mahallesi olarak gösteriliyor.
Bu bilgi, kelimenin yalnızca Kahramanmaraş geneline ait belirsiz bir adlandırma olmadığını, belirli bir mahalledeki konuşma örneğiyle belgelendiğini gösteriyor.
Bununla birlikte bütün Şekeroba sakinlerinin aynı kelimeyi kullandığı veya diğer ilçelerde hiç kullanılmadığı sonucuna varılamaz.
SAC ÜZERİNDE PİŞİRME GELENEĞİYLE BAĞLANTILI
Yâlbâllıya ilişkin tanık cümlede sac üzerinde pişirme yönteminin belirtilmesi, yiyeceğin geleneksel hamur işi kültürüyle bağlantısını açıklıyor.
Sac, Anadolu'nun farklı bölgelerinde yufka, katmer ve çeşitli hamur işlerinin hazırlanmasında kullanılan pişirme araçları arasında bulunuyor.
Kahramanmaraş'ta da katmer adıyla hazırlanan farklı ürünler bulunabiliyor.
Ancak Şekeroba'daki yâlbâllı ile kent merkezinde satılan kaymaklı veya tahinli katmer çeşitlerinin aynı tarife sahip olduğu doğrulanmış değil.
Bu nedenle yerel bir kelimenin anlamı ile ticari işletmelerde kullanılan ürün isimleri birbirinden ayrı değerlendirilmeli.
YÖRESEL YEMEK ADLARI KÜLTÜREL KAYIT OLUŞTURUYOR
Yâlbâllı kelimesi, Kahramanmaraş'ın hamur işi kültürüne ait yerel bir adlandırmanın akademik araştırmayla korunmasını sağlıyor.
Sözcüğün ilk ne zaman kullanılmaya başlandığı, kaç aile tarafından bilindiği veya günümüzde hangi işletmelerde bu adla katmer hazırlandığı konusunda doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Yâlbâllı, Türkoğlu'nun Şekeroba Mahallesi'nde sac üzerinde pişirilen katmer tatlısını anlatan yöresel kelime olarak bilimsel kayıtlarda yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 28:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yöresel Mutfak:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-151915/yoresel-mutfak.html
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-151915/yoresel-mutfak.html
Muhabir: SERPİL KARA
