Kahramanmaraş'ta doğum hediyesi yiyeceğe gövlet deniyor
Kahramanmaraş'ta doğum hediyesi yiyeceğe gövlet deniyor
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş ağzında başşaglamak, tarlada veya ağaçta bırakılmış ürünleri sonradan toplayarak değerlendirmeyi anlatıyor.
Kahramanmaraş'ın yöresel tarım söz varlığında bulunan başşaglamak, tarladan toplanmaya değer görülmeyen veya ağaçta bırakılan ürünleri sonradan toplayarak değerlendirmek anlamına geliyor. Yerel tarım faaliyetlerini anlatan bu kelime, akademik ağız araştırmasında kayıt altına alındı.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 30 Aralık 2023 tarihinde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 79. sayfasında başşaglamak kelimesi, tarımla ilgili terim ve eylemleri bildiren söz varlığı arasında bulunuyor.
Tanımda, daha önce toplanmamış veya ağaçta bırakılmış ürünlerin değerlendirilmesi özellikle belirtiliyor.
BAŞŞAGLAMAK GERİDE KALAN ÜRÜNÜ DEĞERLENDİRMEK
Akademik tanıma göre başşaglamak, tarlada veya ağaçta kalmış ürünlerin toplanmasıyla bağlantılı bir eylem.
Sözcüğün anlamında yalnızca toplama işlemi değil, geride bırakılan ürünün değerlendirilmesi de yer alıyor.
Ancak çalışmada bu işin hangi ürünlerde gerçekleştirildiği, kimler tarafından yapıldığı veya hangi koşullarda uygulandığı ayrıntılı biçimde açıklanmıyor.
Bu nedenle başşaglamak kelimesini yalnızca belirli bir meyvenin toplanmasına ait bir terim olarak göstermek doğru değil.
TARIMDA HASAT SONRASI ÇALIŞMALARLA BAĞLANTILI
Hasat döneminde meyve ve sebzelerin toplanması, ayıklanması ve değerlendirilmesi farklı aşamalar içeriyor.
Başşaglamak sözcüğü, ürünlerin ilk toplama aşamasından sonra geride kalan kısmının değerlendirilmesini anlatması bakımından dikkat çekiyor.
Bununla birlikte akademik sözlük, bu işlemin hangi ekonomik veya sosyal kurallar çerçevesinde yapıldığını belirtmiyor.
Örneğin başşaglamanın mutlaka ücretsiz toplama, ihtiyaç sahiplerine dağıtma veya toplu yardımlaşma amacı taşıdığı yönünde doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN MEYVE BAHÇELERİNDE HASAT YAPILIYOR
Anadolu Ajansının 11 Kasım 2018 tarihinde yayımladığı haberde Kahramanmaraş'ın Onikişubat ilçesine bağlı Şahinkaya Mahallesi'ndeki ayva hasadı anlatıldı.
Haberde üreticilerin meyveleri topladığı, sınıflandırdığı ve satışa hazırladığı belirtildi.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'taki meyve bahçelerinde yürütülen hasat faaliyetlerine ilişkin somut bir örnek sunuyor.
Ancak Şahinkaya'da yapılan ayva hasadının başşaglamak adıyla yürütüldüğü veya haberdeki kişilerin geride bırakılmış ürün topladığı belirtilmiyor.
Dolayısıyla ayva hasadı haberi, kelimenin doğrudan kullanıldığını değil, bağlantılı olduğu tarımsal faaliyet alanını açıklıyor.
YÖRESEL TARIM KELİMELERİ KÜLTÜREL KAYIT OLUŞTURUYOR
Kahramanmaraş ağız araştırmasında farklı ekim, toplama, sulama ve ürün değerlendirme işlemlerine ilişkin kelimeler bulunuyor.
Başşaglamak da bu söz varlığı içerisinde özel anlamıyla kayıtlı.
Kelimenin geçmişte hangi ilçelerde daha yaygın kullanıldığı veya günümüzde ne kadar bilindiği hakkında güncel saha istatistiği bulunmuyor.
Ayrıca sözcüğün yalnızca Kahramanmaraş'ta kullanıldığına ilişkin kesin bir karşılaştırmalı dil araştırması sonucu da verilmiş değil.
Başşaglamak, Kahramanmaraş'ın tarımsal üretimle bağlantılı yerel konuşma dilinde, geride kalan ürünün toplanıp değerlendirilmesini anlatan belgelenmiş bir kelime olarak önem taşıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 79:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Anadolu Ajansı, Şahinkaya ayvasında hasat zamanı, 11 Kasım 2018:
https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/sahinkaya-ayvasinda-hasat-zamani/1308382

Muhabir: SERPİL KARA