Türkoğlu'nda eşgili çorbasının yöresel anlamı
Türkoğlu'nda eşgili çorbasının yöresel anlamı
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde gırat, yaklaşık 21–22 kilogramlık geleneksel tahıl ölçüsü olarak kaydedildi.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan gırat kelimesi, yaklaşık 21–22 kilogramlık geleneksel bir ağırlık ölçüsünü ifade ediyor. Özellikle tahıl ölçümüne ilişkin konuşmalarda belgelenen sözcük, yerel üretim ve alışveriş kültürünün geçmişteki ölçü birimleri hakkında bilgi veriyor.
Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı araştırmasının 32. sayfasında kelimenin anlamı ve kullanım örneği bulunuyor.
Araştırmada iki çelik adı verilen tahıl ölçme aletinin bir gırata karşılık geldiği belirtiliyor. Tanık cümle ise Türkoğlu'nun Küçükimalı Mahallesi'nden kaydedilmiş.
GIRAT YAKLAŞIK 21–22 KİLOGRAMLIK ÖLÇÜ
Akademik sözlükte gırat kelimesinin karşılığı yaklaşık 21–22 kilogram olarak açıklanıyor.
Tanımda iki çelik ölçüsünün bir gırat oluşturduğu belirtiliyor.
Bu kullanım, sözcüğün geleneksel tahıl tartımı ve ölçümüyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Ancak gıratın her dönemde ve her üründe tam olarak aynı ağırlığa karşılık geldiği varsayılamaz. Akademik kaynak da kesin değil, yaklaşık bir değer veriyor.
Gırat kelimesi ayrıca kuyumculuktaki kıymetli taş ağırlığı anlamındaki karat birimiyle karıştırılmamalı.
KÜÇÜKİMALI MAHALLESİNDEN KONUŞMA ÖRNEĞİ BULUNUYOR
Türkoğlu derlemesinde gırat kelimesi Küçükimalı Mahallesi'nden kaydedilen bir tanık cümlede bulunuyor.
Örnekte geçmişte belirli bir para karşılığında bir gırat buğday alındığı anlatılıyor.
Bu kayıt, kelimenin günlük ekonomik yaşamda tahıl miktarını belirtmek için kullanıldığını gösteriyor.
Ancak söz konusu anlatıdan hareketle bugünkü buğday fiyatları veya geçmiş dönemdeki genel piyasa fiyatları hesaplanamaz. Tanık cümle, belirli bir konuşma örneğini belgeliyor.
MARAŞ TARHANASININ GELENEKSEL HESABINDA DA GEÇİYOR
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesinin Maraş tarhanası tanıtımında, bir ailenin yıllık tarhana ihtiyacının geçmişte grad adı verilen yaklaşık 22 kilogramlık ölçüyle hesaplandığı belirtiliyor.
Resmî kaynakta buğdayın dövme hâline getirilmesi, pişirilmesi, yoğurtla karıştırılması ve hasırlara serilerek kurutulması aşamaları açıklanıyor.
Ağız araştırmasındaki gırat ile belediye tanıtımındaki grad biçimleri, geleneksel tahıl ölçümü bakımından karşılaştırılabilir kayıtlar oluşturuyor.
Ancak bu iki söyleyişin bütün bölgelerde aynı telaffuz edildiği veya tüm tarihsel kullanımlarının tamamen özdeş olduğu ileri sürülemez.
ESKİ ÖLÇÜ ADLARI TARIMSAL HAFIZADA YER ALIYOR
Anadolu Ajansının 14 Ağustos 2024 tarihli haberinde Kahramanmaraş tarhanasının kurutulmasında kullanılan çiğ hasırlarının üretimi anlatıldı.
Bu haber, geleneksel tarhana üretiminde farklı mesleklerin ve hazırlık aşamalarının bulunduğunu gösteriyor.
Ancak ajans haberi gırat ölçüsünün günümüzde bütün üreticiler tarafından kullanılmaya devam ettiğini kanıtlamıyor.
Gırat, Türkoğlu'nun tahıl ölçümüne ilişkin yerel söz varlığında belgelenmiş, Maraş tarhanasıyla bağlantılı tarihî üretim anlatılarını anlamaya yardımcı olan kelimelerden biri.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 32:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi, Maraş Tarhanası:
https://kahramanmaras.bel.tr/maras-tarhanasi
Anadolu Ajansı, 14 Ağustos 2024, Çiğ Hasırı Üretimi:
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/kahramanmarasta-mevsimlik-isciler-cig-mesaisinde/3303250

Muhabir: Sefa Başer