Maraş file nakışı, ipekli kumaşın ipliklerinin çekilip yeniden işlenmesiyle hazırlanıyor. El sanatı 2018'den beri tescilli.
Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatlarından Maraş file nakışı, ipekli kumaşın ipliklerinin belirli bir düzende çekilerek yeniden işlenmesine dayanan özel bir nakış tekniği olarak kayıtlarda yer alıyor. Kentin kültürel mirasına ilişkin akademik çalışmalarda belgelenen bu el sanatı, Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret sicilinde de bulunuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı araştırmasında Maraş filesi, saf ipek kumaş üzerindeki tellerin tek tek çekilmesi ve motiflerin oluşturulmasıyla bağlantılı bir iş olarak açıklanıyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun kayıtlarına göre Maraş File Nakışı, 10 Nisan 2018 tarihinde 341 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı. Tescil ettiren kurum Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi.
MARAŞ FİLESİNDE KUMAŞIN İPLİKLERİ ÇEKİLİYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'ndaki açıklamasına göre Maraş file nakışının temelinde kumaşın belirli ipliklerinin çıkarılması bulunuyor.
Kumaşta sökme işlemi gerçekleştirildikten sonra hazırlanan bölümler yeniden işleniyor.
Bu yöntem, nakışın karakteristik görünümünün oluşmasını sağlıyor.
Resmî kaynakta nakışın ön ve arka yüzünün aynı göründüğü belirtiliyor.
Bu özellik, Maraş file nakışını tanımlayan teknik ayrıntılar arasında bulunuyor.
Bununla birlikte her ip çekme veya delik işi nakışın Maraş filesi olarak adlandırılması doğru değil. Coğrafi işaret kaydı, belirli üretim özelliklerine sahip geleneksel ürünü tanımlıyor.
İPEKLİ KUMAŞ VE İNCE İPLİKLER KULLANILIYOR
Kültür Portalı'ndaki teknik açıklamada Maraş file nakışında ince dokulu, ipekli kumaşların kullanıldığı belirtiliyor.
Tercih edilen kumaş türleri arasında mongol ve ipek demor bulunuyor.
İşleme ipliklerinin parlak, sağlam ve çok kalın olmayan saf ipekten seçildiği aktarılıyor.
Resmî kaynakta ayrıca ince iğnelerle çalışıldığı belirtiliyor.
Kumaşın yapısı, ipliklerin çekilmesi ve sonrasında gerçekleştirilen işleme aşamaları açısından önem taşıyor.
Ancak bu bilgilerden hareketle bütün Maraş file nakışı ürünlerinin aynı renk veya motifle hazırlandığı söylenemez.
MARAŞ FİLE NAKIŞI 2018 YILINDA TESCİLLENDİ
Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret portalında Maraş File Nakışı'nın tescil numarası 341 olarak yer alıyor.
Başvuru tarihi 21 Nisan 2016, tescil tarihi ise 10 Nisan 2018.
Ürün, halı, kilim ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri grubunda sınıflandırılıyor.
Coğrafi işaretin türü ise mahreç işareti.
Tescil sahibi Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi olarak belirtiliyor.
Bu bilgiler, Maraş file nakışının yalnızca yöresel bir adlandırmadan ibaret olmadığını, resmî sicilde tanımlanmış bir el sanatı olduğunu gösteriyor.
GELENEKSEL NAKIŞ BİLGİSİ AKADEMİK KAYITLARDA
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın araştırmasında Maraş filesi, geleneksel iş ve üretim alanlarıyla bağlantılı söz varlığı içerisinde bulunuyor.
Akademik tanımda kullanılan saf ipek kumaş ve iplik çekme işlemleri, resmî coğrafi işaret açıklamalarıyla da uyum gösteriyor.
Bu durum, yerel bir el sanatının hem dil araştırmalarında hem de ürün tescil kayıtlarında belgelenmesini sağlıyor.
Bununla birlikte mevcut kaynaklardan hareketle bugün Kahramanmaraş'ta kaç Maraş filesi ustasının üretim yaptığı, kaç atölyenin çalıştığı veya yıllık üretim miktarı hakkında kesin bir sayı verilemiyor.
Maraş file nakışı, Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatları arasında akademik ve resmî kaynaklarla belgelenmiş kültürel değerlerden biri olarak yer alıyor.
AKADEMİK KAYNAK: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673 (Telli ve Aslan, 2023, sayfa 79)
TEKNİK BİLGİLER: https://www.kulturportali.gov.tr/portal/marasfilenakisi
Muhabir: Sefa Başer
