Kahramanmaraş'ın yerel konuşma dilinde kullanılan pölçe kelimesi, fincan anlamıyla akademik araştırmada kayıt altına alındı. Yöresel eşya adlarını inceleyen çalışmada yer alan sözcük, günlük yaşamda kullanılan nesnelerin farklı isimlerle anılmasına örnek oluşturuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı araştırmasının 75. sayfasında pölçe, doğrudan fincan karşılığıyla açıklanıyor.
Sözcüğün belgelenmesi, Kahramanmaraş ağzındaki ev eşyası adlarının araştırılması açısından önem taşıyor.
Ancak kaynakta pölçenin yalnızca kahve fincanını mı yoksa başka içecekler için kullanılan fincanları da mı kapsadığı ayrıca belirtilmiyor.
PÖLÇE FİNCAN ANLAMINI TAŞIYOR
Akademik sözlükte pölçe kelimesinin anlamı kısa ve açık biçimde veriliyor.
Sözcük, fincan olarak tanımlanıyor.
Bu kayıt, yerel konuşma dilinde kullanılan bir eşya adının standart Türkçedeki karşılığını ortaya koyuyor.
Bununla birlikte araştırmada fincanın malzemesi, büyüklüğü veya biçimi hakkında ek açıklama bulunmuyor.
Dolayısıyla pölçenin mutlaka porselenden, seramikten veya bakırdan yapıldığına ilişkin bir sonuca varılamıyor.
Aynı şekilde kelimenin sadece belirli bir içeceğin servisinde kullanılan fincana ait olduğu da kanıtlanmış değil.
FİNCAN TÜRK KAHVESİ KÜLTÜRÜNDE ÖNEM TAŞIYOR
Türkiye'nin geleneksel içecek kültüründe fincanın belirgin örneklerinden biri Türk kahvesi servisi.
UNESCO'nun Türk kahvesi kültürüne ilişkin kayıtlarında içeceğin küçük fincanlarla sunulduğu belirtiliyor.
Türk kahvesi kültürü ve geleneği, 2013 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne alındı.
UNESCO'nun açıklamasında kahve hazırlama yöntemleri kadar ikram, sohbet ve misafirperverlik uygulamalarına da yer veriliyor.
Ancak bu uluslararası kayıt, Kahramanmaraş'taki pölçe kelimesinin yalnızca kahveyle ilişkili olduğunu doğrudan göstermiyor.
İki kaynak farklı bilgileri belgeliyor: Akademik araştırma sözcüğün anlamını, UNESCO ise Türk kahvesinin kültürel bağlamını açıklıyor.
YÖRESEL EŞYA ADLARI GÜNLÜK YAŞAMI YANSITIYOR
Kahramanmaraş ağzına ilişkin çalışmalarda günlük kullanılan araç ve gereçlerin farklı adları bulunuyor.
Pölçe kelimesi de bu isimler arasında yer alıyor.
Bir kelimenin belirli bir bölgede kullanılması, aynı nesnenin başka bölgelerde farklı sözcüklerle tanımlanabildiğini gösteriyor.
Ancak pölçenin Kahramanmaraş'ın hangi ilçelerinde daha yaygın kullanıldığı veya ilk kez ne zaman ortaya çıktığı konusunda mevcut araştırmada ayrı veri bulunmuyor.
Bu nedenle sözcüğün geçmişteki kullanım sıklığına ilişkin kesin bir değerlendirme yapılamıyor.
MARAŞ AĞZINDAKİ EŞYA İSİMLERİ ARAŞTIRILIYOR
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın çalışması, Kahramanmaraş yöresinde kullanılan kelimeleri farklı anlam grupları altında değerlendiriyor.
Araştırmada eşya adları, meslek isimleri, yiyecekler ve günlük yaşamla bağlantılı kavramlar bulunuyor.
Pölçe sözcüğü, ev eşyalarına ilişkin yöresel adlandırmalar arasında kayıtlı.
Bu tür kelimelerin akademik yayınlarda korunması, yerel dilin geçmiş ve güncel kullanım biçimlerinin karşılaştırılmasına yardımcı oluyor.
Pölçe, Kahramanmaraş'ın geleneksel söz varlığında fincan anlamıyla belgelenmiş kelimelerden biri olarak yer alıyor.
AKADEMİK KAYNAK: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673 (Telli ve Aslan, 2023, sayfa 75)
Muhabir: Sefa Başer
