Kahramanmaraş ağzında mantı anlamına gelen Çöş Börek kelimesi, akademik araştırmada yer alan yöresel yemek adları arasında.
Kahramanmaraş'ın yerel mutfak söz varlığında çeçbörek kelimesi, mantı anlamıyla kayıt altına alındı. Akademik araştırmada yer alan bu sözcük, kentin geleneksel yemekleri için kullanılan farklı adlandırmalardan biri olarak dikkat çekiyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 81. sayfasında çeçbörek kelimesi doğrudan mantı karşılığıyla açıklanıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda ise Kahramanmaraş'a ait yöresel mantı, çöş börek adıyla tanıtılıyor.
İki kaynak da mantıyla bağlantılı yöresel isimler içeriyor. Ancak farklı yazılışların bütün konuşmacılar arasında aynı biçimde kullanıldığını kanıtlayan ayrı bir dil incelemesi bulunmuyor.
ÇEÇBÖREK KELİMESİ MANTI ANLAMINA GELİYOR
Telli ve Aslan'ın araştırmasında çeçbörek, yiyecek adlarına ilişkin söz varlığı içerisinde bulunuyor.
Kelimenin karşılığı kısa ve açık biçimde mantı olarak veriliyor.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'ın yemek kültürüne ilişkin kelimelerin standart Türkçeden farklı isimlerle anılabildiğini gösteriyor.
Ancak akademik çalışmada çeçbörek adıyla hazırlanan mantının hamur kalınlığı, iç malzemesi veya pişirilme yöntemi ayrıntılı olarak açıklanmıyor.
Bu nedenle sözlük tanımından hareketle çeçböreğin mutlaka tek bir tarifle yapıldığını söylemek mümkün değil.
KÜLTÜR PORTALI'NDA ÇÖŞ BÖREK TARİFİ BULUNUYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda Kahramanmaraş'a özgü yöresel mantı, çöş börek adıyla yer alıyor.
Resmî tarifte hamur için un, yumurta, su ve tuz kullanıldığı belirtiliyor.
İç harcında kıyma, kuru soğan, karabiber, kırmızıbiber, tuz ve maydanoz bulunuyor.
Servis malzemeleri arasında ise yoğurt, tereyağı, nane, pul biber ve sarımsak yer alıyor.
Bu malzemeler, Bakanlığın yayımladığı belirli bir yöresel tarife ait. Kahramanmaraş'taki bütün evlerin aynı ölçülerle mantı hazırladığı anlamına gelmiyor.
MANTI HAMURU KÜÇÜK PARÇALARLA HAZIRLANIYOR
Kültür Portalı'ndaki tarife göre hamur yoğrulduktan sonra yaklaşık 2-3 milimetre kalınlığında açılıyor.
Hamur yaklaşık 3 santimetrelik kareler hâlinde kesiliyor. Hazırlanan iç malzeme bu parçaların üzerine yerleştiriliyor.
Daha sonra hamur üçgen bohça biçiminde kapatılıyor ve tuzlu suda pişiriliyor.
Pişen mantıların üzerine sarımsaklı yoğurt ekleniyor. Tereyağında hazırlanan naneli ve kırmızı biberli sosla servis tamamlanıyor.
Bu anlatım, Bakanlığın çöş börek adıyla kaydettiği tarife dayanıyor. Akademik araştırmadaki çeçbörek sözcüğünün bütün kullanım örnekleri için aynı hazırlanışın geçerli olduğu ayrıca kanıtlanmış değil.
YÖRESEL YEMEK İSİMLERİ DİLDE KORUNUYOR
Geleneksel yemeklerin adlandırılması, mutfak kültürünün dil üzerindeki etkisini araştırmak açısından önemli.
Kahramanmaraş'ta akademik kaynakta çeçbörek, resmî mutfak tarifinde ise çöş börek adlarının bulunması, yöresel yemek isimlerinin farklı kayıtlarla belgelenebildiğini gösteriyor.
Ancak bu iki yazılışın tarihsel olarak nasıl geliştiğine ilişkin kesin bir açıklama bulunmuyor.
Çeçbörek kelimesinin kaydedilmiş olması, kentin geleneksel mutfak terminolojisinin araştırılmasına katkı sağlıyor.
AKADEMİK KAYNAK: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673 (Telli ve Aslan, 2023, sayfa 81)
Muhabir: Sefa Başer
