Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kelebek için kullanılan elepenek kelimesi, akademik ağız araştırmasında belgelendi.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kelebek için kullanılan elepenek sözcüğü, akademik bir ağız araştırmasında kayıt altına alındı. İlçeden derlenen konuşma örneğinde geçen kelime, hayvanların yöresel dilde farklı isimlerle anılabildiğini ortaya koyuyor.
Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmasında elepenek sözcüğünün karşılığı doğrudan kelebek olarak veriliyor.
Araştırmanın 26. sayfasında kelime, günlük konuşma içerisinde kullanılan bir örnekle birlikte bulunuyor. Ancak sözcüğün Türkoğlu'nun bütün mahallelerinde aynı şekilde söylendiğini veya Kahramanmaraş genelinde yaygın olduğunu gösteren ayrı bir veri bulunmuyor.
ELEPENEK KELEBEK ANLAMINDA KULLANILIYOR
Akademik çalışmada elepenek, standart Türkçedeki kelebek kelimesinin yöresel karşılığı olarak açıklanıyor.
Sözcüğün geçtiği konuşmada bir kişiye yönelik sert bir uyarı aktarılıyor. Anlatımda kelebeğin konması üzerinden kurulan bir ifade kullanılıyor.
Bu örnek, elepenek kelimesinin yalnızca sözlük maddesi olarak değil, doğal konuşma içerisinde de kaydedildiğini gösteriyor.
Ancak verilen örnekten hareketle kelimenin belirli bir kelebek türüne ait olduğu sonucuna varılamaz. Araştırmada kelebeğin rengi, büyüklüğü veya bilimsel türü hakkında bilgi bulunmuyor.
KELİMENİN KULLANILDIĞI YER TÜRKOĞLU
Esra Kirik'in çalışması, Türkoğlu ilçesinin konuşma özelliklerini incelemek amacıyla gerçekleştirilen saha araştırmalarına dayanıyor.
Araştırmada 2008-2010 ve 2021-2024 yılları arasında elde edilen konuşma kayıtlarından yararlanıldı. İlçeye bağlı 36 mahalleden alınan toplam 53 ses kaydı incelendi.
Derleme kapsamında sözcüklerin anlamlarının yanı sıra kullanıldıkları bağlamlar da değerlendirildi.
Elepenek, araştırmada Türkoğlu ağzıyla ilişkilendirilen hayvan adlarından biri olarak yer aldı.
Bununla birlikte çalışmada bu sözcük için bütün ilçeleri kapsayan ayrı bir kullanım haritası sunulmuyor.
HAYVAN ADLARI YÖRESEL SÖZ VARLIĞINDA YER ALIYOR
Yerel ağızlarda hayvanların, bitkilerin ve doğal çevreye ilişkin nesnelerin farklı isimlerle anılması, dil araştırmalarının konularından biri.
Kahramanmaraş'ta kullanılan elepenek kelimesi de bu tür adlandırmaların belgelenmiş örneklerinden biri.
Standart Türkçede kelebek olarak bilinen canlının Türkoğlu ağzında elepenek adıyla kaydedilmesi, aynı kavramın farklı söyleyişlerle ifade edilebildiğini gösteriyor.
Ancak sözcüğün kökenine ilişkin kesin bir açıklama mevcut araştırmada bulunmuyor. Bu nedenle kelimenin hangi dönemden itibaren kullanıldığı veya nasıl ortaya çıktığı hakkında varsayımda bulunmak doğru değil.
MARAŞ AĞZININ KELİMELERİ BELGELENİYOR
Türkoğlu ağız araştırması, günlük yaşamla bağlantılı sözcüklerin yazılı kaynaklara aktarılması açısından önem taşıyor.
Elepenek kelimesinin anlamı ve konuşma örneğiyle birlikte kaydedilmesi, yöresel hayvan adlarının araştırılmasına katkı sağlıyor.
Bununla birlikte sözcüğün günümüzde gençler arasında ne kadar bilindiği veya hangi yaş gruplarında daha sık kullanıldığı hakkında doğrulanmış bir istatistik bulunmuyor.
Elepenek, Kahramanmaraş'ın yerel dil çeşitliliğini ortaya koyan ve akademik kaynakta belgelenmiş kelimelerden biri olarak yer alıyor.
AKADEMİK KAYNAK: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211 (Esra Kirik, 2025, sayfa 26)
Muhabir: Sefa Başer
