Kahramanmaraş'ın havuç ekşilisi, rendelenmiş havuç, sarımsak ve sumakla hazırlanan eski sofralık lezzetlerden biri.
Kahramanmaraş'ın geleneksel mutfak kültüründe yer alan havuç ekşilisi, rendelenmiş havucun sarımsak ve ekşi çeşnilerle birleştirilmesiyle hazırlanan yöresel yiyeceklerden biri. Uzun süreli pişirme gerektirmeyen yemek, özellikle eski aile sofralarında tüketilen sebzeli lezzetler arasında bulunuyor. Havuç ekşilisi, 2025 yılında yayımlanan akademik araştırmada Kahramanmaraş'ın unutulmaya yüz tutan yemekleri arasında da gösterildi.
Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi akademisyeni Adem Ademoğlu'nun çalışması kapsamında Kahramanmaraş'ın altı ilçesinde yaşayan 50 yaş üzerindeki 13 kişiyle görüşüldü. Katılımcıların aktardıkları geleneksel yemek adları ve hazırlanış bilgileri, yöresel gastronomi mirasının belgelenmesine katkı sağladı.
HAVUÇ EKŞİLİSİ SOĞUK HAZIRLANAN YEMEKLER ARASINDA
Havuç ekşilisinin dikkat çeken özelliği, rendelenmiş havucun ekşi karışımla birleştirilmesi.
Akademik çalışmada yer alan katılımcı anlatımlarından biri, havucun rendelenmesi, sarımsakla karıştırılması ve ekşi tatlandırıcı eklenerek tüketilmesi üzerine kurulu.
Yemek, kaynar su içerisinde uzun süre pişirilen bir sebze yemeğinden çok, doğrudan hazırlanıp tüketilen geleneksel bir eşlikçi niteliği taşıyor.
Bu yönüyle Maraş mutfağında bulunan etli sebze yemeklerinden ayrılıyor.
SUMAK EKŞİSİ YÖRESEL TADIN ÖNEMLİ PARÇASI
Kahramanmaraş mutfağında sumak ekşisi, birçok yemekte kullanılan geleneksel çeşniler arasında bulunuyor.
Havuç ekşilisinin farklı tarif anlatımlarında da sumak ve sarımsak öne çıkıyor.
Havucun rendelenerek hazırlanması, ekşi karışımın sebzeyle daha kolay birleşmesini sağlıyor.
Bununla birlikte havuç ekşilisinin bütün ailelerde aynı ölçülerle hazırlandığına ilişkin standart bir üretim belgesi bulunmuyor. Bu nedenle belirli bir sarımsak, sumak veya su miktarı kesin geleneksel ölçü olarak gösterilmiyor.
ESKİ AİLE SOFRALARINDA FARKLI YEMEKLERE EŞLİK EDİYOR
Havuç ekşilisi, Kahramanmaraş'ın geleneksel sofra kültüründe ana yemeğin yanında tüketilebilen sebzeli yiyeceklerden biri.
Kentin mutfak kültüründe havuç farklı biçimlerde kullanılıyor. Pirinçli yemeklerde pişirilebildiği gibi rendelenerek soğuk hazırlanan tariflerde de değerlendiriliyor.
Havuç ekşilisi, bu ikinci hazırlama biçiminin örneklerinden biri.
Ancak hangi ilçede ilk kez ortaya çıktığı, hangi tarihten itibaren tüketildiği ve geçmişte hangi yemeklerle birlikte sunulduğu konusunda yeterli tarihsel kayıt bulunmuyor.
2025 ARAŞTIRMASINDA UNUTULAN YEMEKLER ARASINDA
Ademoğlu'nun araştırmasında Onikişubat, Dulkadiroğlu, Pazarcık, Göksun, Elbistan ve Afşin ilçelerinden katılımcıların görüşlerine başvuruldu.
Çalışmada geleneksel yemeklerin daha az tanınmasının nedenleri arasında değişen yaşam biçimleri, yemek hazırlama alışkanlıklarının dönüşmesi ve kuşaklar arasındaki bilgi aktarımındaki yetersizlikler gösterildi.
Havuç ekşilisi de araştırmada unutulmaya yüz tutan tarifler arasında sayıldı.
Bu sonuç, yemeğin bütün Kahramanmaraş hanelerinde unutulduğunu göstermiyor. Araştırma sınırlı sayıda katılımcının bilgilerine dayanan nitel bir çalışma niteliğinde.
YÖRESEL TARİFLERİN KAYIT ALTINA ALINMASI ÖNEM TAŞIYOR
Havuç ekşilisi, kolay ulaşılabilen sebzelerin farklı yöntemlerle değerlendirildiği geleneksel mutfak uygulamalarını temsil ediyor.
Bununla birlikte ürün için kesinleşmiş bir üretim standardı veya ayrı bir coğrafi işaret tescili bu araştırmada doğrulanmadı.
Geleneksel tariflerin ilçeler ve aileler arasında hangi farklılıklarla yaşatıldığının belirlenmesi, daha geniş kapsamlı saha çalışmalarını gerektiriyor.
Havuç ekşilisi, akademik kayıtlarda yer alması ve eski mutfak kültürüne ilişkin anlatımlarda bulunması nedeniyle Kahramanmaraş gastronomi mirasının araştırılmaya değer örneklerinden biri olmayı sürdürüyor.
Muhabir: SERPİL KARA
