İran’da Aralık 2025’te başlayan protestolar, hızla ülke geneline yayıldı. Ekonomik krizle tetiklenen gösteriler rejim karşıtı sloganlara dönüştü. ABD merkezli HRANA’ya göre, protestolarda şimdiye kadar 538 kişi hayatını kaybetti, 10 binden fazla kişi gözaltına alındı. Tahran başta olmak üzere birçok kentte internet kesintisi yaşanırken, rejimin sert müdahalesiyle tansiyon giderek yükseliyor. Peki İran’da neden protesto var, gösterilerde kaç kişi öldü?
İRAN’DA PROTESTOLAR NEDEN BAŞLADI?
İran'daki son protestoların fitilini, 28 Aralık 2025'te başkent Tahran'da yaşanan ani ekonomik çöküş ateşledi. İran riyalinin Amerikan doları karşısında rekor seviyede değer kaybetmesi, ithal ürün fiyatlarını fırlattı, temel tüketim mallarına erişim zorlaştı. İlk olarak çarşı esnafı ve tüccarların başlattığı eylemler, kısa sürede öğrenciler ve genç nüfusun da katılımıyla rejim karşıtı protestolara dönüştü.
Ekonomik taleplerle başlayan gösteriler zamanla siyasi sloganlara evrildi. Göstericiler, dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e yönelik sert tepkiler göstererek "Diktatöre ölüm" gibi rejim karşıtı ifadeler kullandı. Hükümetin ekonomik reform vaadi içeren açıklamaları, protestocuları tatmin etmedi. Aksine, sert güvenlik müdahaleleriyle birlikte gerilim daha da tırmandı.
İRAN'DAKİ GÖSTERİLERDE KAÇ KİŞİ ÖLDÜ?
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından yayımlanan son rapora göre:
- 538 kişi hayatını kaybetti
- Ölenlerin 490’ı gösterici, 48’i emniyet görevlisi
- 10.600’den fazla kişi gözaltına alındı
Bu sayılar, İran’daki protesto hareketinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve politik bir isyan dalgası hâlini aldığını gösteriyor. İnsan hakları kuruluşları, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullandığını ve çok sayıda sivilin gözaltı merkezlerinde kötü muameleye maruz kaldığını belirtiyor.
İNTERNET KESİNTİLERİ, MÜDAHALELER VE GÖSTERİCİLERE YÖNELİK BASKILAR
Gösterilerin büyümesiyle birlikte internet kesintileri ve iletişim engelleri devreye girdi. Tahran, Kirmanşah, Abadan ve Tebriz gibi birçok şehirde hem sabit hem mobil internet erişimi durduruldu.
- NetBlocks, ülke genelinde geniş çaplı internet engellemeleri raporladı.
- Cloudflare, Perşembe günü İran’daki internet trafiğinde %100’e yakın bir düşüş olduğunu açıkladı.
- Bazı bölgelerde cep telefonu şebekeleri de geçici olarak devre dışı bırakıldı.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, binlerce protestocunun yürüdüğü, güvenlik güçlerinin göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi kullandığı, bazı polis araçlarının ise göstericiler tarafından ateşe verildiği görüldü.
PROTESTOLARIN SİYASİ BOYUTU VE DIŞ TEPKİLER
Protestoların yayılmasıyla birlikte İran hükümeti, olayları dış müdahale ile ilişkilendirmeye başladı. Resmî açıklamalarda, bazı göstericiler "İsrail ve ABD adına casusluk yapmakla" suçlandı. İran yargısı, bu suçlamalar doğrultusunda bazı kişileri idamla cezalandırdı.
İran’ın dış ilişkilerde yaşadığı gerilimler de bu iç krizi derinleştirdi. Özellikle 2025’te İsrail ile yaşanan 12 günlük çatışmanın ardından gelen yaptırımlar, İran ekonomisini daha da zayıflatmıştı. Bu durum, halkın tepkisini körükleyen en önemli nedenlerden biri hâline geldi.
İRAN PROTESTOLARI: SON DAKİKA DURUMU
- Gösteriler 15. gününde ve ülke genelinde hâlâ sürüyor
- Tahran, Meşhed, Abadan, Tebriz ve Kirmanşah gibi şehirlerde yoğun katılım var
- İnternet ve iletişim altyapısı büyük oranda devre dışı bırakıldı
- Güvenlik güçlerinin müdahalesi sertleşti; bazı bölgelerde sokağa çıkma yasağı ilan edildi
Bu gösteriler, Mahsa Amini'nin 2022’deki ölümünden sonraki en geniş katılımlı ve en etkili halk hareketlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
