Kahramanmaraş’ın yöresel söz varlığında çocukların gülmeye başlamasını anlatan özel bir kelime bulunuyor: davşancıglamak. Sözcük, Burak Telli ve Büşranur Aslan’ın araştırmasında çocuklarla ilgili adlandırmalar arasında yer alıyor. Yazılı kaydının dayandığı kaynak ise Elbistan’ın Çiçek köyünü konu alan bir sözlük çalışması.
KÜÇÜK ÇOCUKLARIN GÜLÜMSEMESİNİ ANLATIYOR
Davşancıglamak, kaynakta küçük çocukların gülmeyi öğrenmeye başlaması ve o dönemdeki gülümsemesi için kullanılıyor. Dolayısıyla kelimenin belgelenen karşılığı, her yaştaki insanın gülmesini anlatan genel bir ifadeden daha dar. Çocukluğun belirli bir hâlini tarif ediyor.
Bu anlam ayrımı, sözcüğü yalnızca “gülmek” diye açıklarken kaybolabilecek bir ayrıntıyı ortaya çıkarıyor. Bir davranışın adıyla birlikte, o davranışı gösteren kişinin çocuk olması da tanımın parçasını oluşturuyor.
KAYNAK İZİ ELBİSTAN’IN ÇİÇEK KÖYÜNE UZANIYOR
Telli’nin Söz Varlığı — Kahramanmaraş ve Yöresi Ağızları kitabı, kelime için Elbistan Ağzı — Çiçek Köyü Örneği çalışmasının 58. sayfasını kaynak gösteriyor.
Abdulvahap Özalp’in hazırladığı, Ömer Hakan Özalp’in yayıma sunduğu eser, 2008 yılında Özgü Yayınları tarafından basıldı. Princeton Üniversitesi Kütüphanesinin kataloğunda da bulunan kitap; kelimeler, deyimler, atasözleri, dualar, maniler ve tekerlemeler gibi farklı sözlü kültür unsurlarını kapsıyor.
Bu kaynak bağlantısı, kelimenin yalnızca güncel bir internet paylaşımına dayanmadığını gösteriyor. Aynı zamanda araştırmayı sürdürmek isteyenler için belirli bir esere ve sayfaya ulaşma imkânı sağlıyor.
ÇOCUĞU ANLATAN SÖZ İLE ÇOCUK DİLİ AYRILIYOR
Çocuklarla ilgili her kelime, çocukların kendilerinin ürettiği bir söz olmak zorunda değil. Çocuğun davranışını anlatan yetişkin diliyle çocuğun nesnelere verdiği adlar farklı inceleme alanları oluşturuyor.
Salim Küçük’ün Derleme Sözlüğü’nde Çocuk Diline Ait Adlandırmalar araştırması, çocukların söyleyişlerini ve yetişkinlerin çocuklarla iletişim kurarken kullandıkları ifadeleri inceliyor. Çalışmada ses tekrarları, ses taklitleri ve günlük nesnelere verilen farklı adlar ele alınıyor.
Davşancıglamak için belgelenen tanım ise bir çocuk davranışını açıklıyor; sözcüğün bizzat çocuklar tarafından üretildiğini kanıtlamıyor.
BELGELENEN KELİME YENİ BİR İCAT DEĞİL
Sözcüğün önceki bir kitaba uzanan kaydı, onu “yeni ortaya çıkan kelime” diye sunmayı doğru kılmıyor. Haber değeri, daha önce belgelenmiş bir ifadenin anlamını ve yerel bağlantısını görünür hâle getirmesinde bulunuyor.
Kelimenin bugün hangi yaş gruplarında, ne sıklıkla kullanıldığını belirlemek ise sözlük kaydından farklı olarak güncel saha araştırması gerektiriyor.
Muhabir: Sefa Başer
