Kahramanmaraş'ta kor odunun adı kösgâ
Kahramanmaraş'ta kor odunun adı kösgâ
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın geleneksel et ürünlerinden irişgit, yöresel baharatlarla hazırlanan ve örülerek şekillendirilebilen bir sucuk çeşidi olarak biliniyor. İrişgit adı, Kahramanmaraş ağzına ilişkin akademik araştırmalarda et sucuğu karşılığıyla yer alıyor.
Yaşar Alparslan ve Hacı Ali Özturan tarafından hazırlanan 2012 tarihli Eski Maraş'ta Aile Ev Ekonomisi ve Zahra adlı eserde, irişgitin geçmişte mahalle kasapları ve bu işle ilgilenen aileler tarafından üretildiği anlatılıyor.
Ürünün geleneksel hazırlanışında kıyma, sarımsak, kırmızıbiber ve çeşitli baharatlar kullanılıyor. Hazırlanan et karışımı uygun kılıflara doldurularak şekillendiriliyor.
İrişgit, yalnızca geleneksel üretim bakımından değil, yöresel dildeki adlandırması ve düzenlenen kültürel etkinliklerle de Kahramanmaraş'ın gastronomi mirasında yer alıyor.
İRİŞGİT KELİMESİ AKADEMİK KAYITLARDA BULUNUYOR
Kahramanmaraş'ta irişgit, et sucuğu için kullanılan yöresel sözcüklerden biri.
Ebru Güvenen'in 2018 yılında yayımlanan Derleme Sözlüğü'nden Hareketle Kahramanmaraş Ağzına Ait Bir Söz Varlığı Denemesi başlıklı akademik çalışmasında irişgit kelimesi kayıt altına alındı.
Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi'nin 7. cildinin 4. sayısında yayımlanan araştırmada, kelimenin karşılığı et sucuğu olarak veriliyor.
Bu kayıt, yöresel mutfak ürünlerinin farklı adlandırmalarla dilde yaşatıldığını gösteriyor.
GELENEKSEL ÜRETİMDE ET VE BAHARATLAR KULLANILIYOR
2012 tarihli Eski Maraş'ta Aile Ev Ekonomisi ve Zahra kitabında irişgitin geleneksel hazırlanışında keçi ve dana etinin tercih edildiği belirtiliyor.
Tarifte et, sarımsak, tuz, kırmızıbiber, karabiber, çemen ve çeşitli baharatlar bulunuyor.
Hazırlanan kıyma, baharatlarla harmanlandıktan sonra geleneksel sucuk biçiminde şekillendiriliyor.
Kitapta irişgitin örülmesi ve yassılaştırılması ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Bununla birlikte tarihsel üretim yöntemleri, günümüzde gıda güvenliği şartları yerine geçmiyor. Etin işlenmesi, kılıfların hazırlanması, fermantasyon, kurutma ve muhafaza işlemlerinin yürürlükteki hijyen ve sıcaklık kontrolü koşullarına uygun olarak yapılması gerekiyor.
İRİŞGİTİN AYIRT EDİCİ YÖNÜ ÖRÜLME BİÇİMİ
Geleneksel Maraş irişgitinin hazırlanışında dikkat çeken işlemlerden biri, doldurulmuş sucukların örülerek şekillendirilmesi.
Alparslan ve Özturan'ın eserinde sucukların belirli aralıklarla boğumlanarak birbirine bağlı parçalar haline getirildiği aktarılıyor.
Bu işlem sonucunda yassı ve yan yana duran sucuk parçaları elde ediliyor.
Yöresel üretim bilgisi, et karışımının hazırlanmasından şekillendirme aşamasına kadar belirli bir ustalığa dayanıyor.
Eski Maraş mutfağında irişgitin mangalda, soba üzerinde veya tavada pişirilerek tüketildiği de aynı eserde anlatılıyor.
YUMURTALI VE EKMEK ARASI TÜKETİM GELENEĞİ BULUNUYOR
İrişgit, geçmişte pratik biçimde hazırlanabilen etli yemeklerin malzemelerinden biri olarak kullanılıyordu.
2012 tarihli mutfak kültürü araştırmasında, sucukların tavada kavrularak ekmek arasına konulduğu veya üzerine yumurta kırılarak tüketildiği belirtiliyor.
Bu kullanım biçimleri, irişgitin geleneksel kahvaltı ve günlük yemek kültürüyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Kahramanmaraş'ta sucuk kelimesinin üzümden hazırlanan geleneksel şıra ürünleri için de kullanılması, etten yapılan ürünün ayrı bir adla anılmasının kültürel önemini artırıyor.
İrişgit adı, bu iki ürün grubunun ayrımında yöresel bir karşılık oluşturuyor.
İRİŞGİT GELENEĞİ FESTİVALLERLE TANITILDI
Kahramanmaraş'ta irişgit kültürü çeşitli etkinliklerde de tanıtıldı.
28 Ocak 2016 tarihinde Fatih Çok Programlı Anadolu Lisesinde düzenlenen 4. Geleneksel İrişgit Şenliği'nde yaklaşık bin kişiye sucuk ekmek ikram edildi.
DHA kaynaklı haberde etkinliğin amaçlarından birinin irişgit sözcüğünü gelecek kuşaklara aktarmak olduğu belirtildi.
Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi tarafından 28 Nisan 2025 tarihinde düzenlenen 6. Geleneksel İrişgit Festivali'nde ise 46 metre uzunluğundaki irişgit mangalda pişirildi.
Böylece yöresel ürün, kültürel etkinlikler aracılığıyla tanıtılmaya devam etti.
Bu tarihler geçmişte gerçekleşen etkinliklere ait olup 1 Kasım 2026'da yeni bir festival yapıldığı anlamına gelmiyor.
Maraş irişgiti, adı akademik kayıtlarda bulunan, üretim yöntemi geleneksel mutfak araştırmalarında anlatılan ve yerel etkinliklerde tanıtılan et ürünlerinden biri olarak Kahramanmaraş'ın gastronomi mirasında yerini koruyor.
Araştırma kaynakları:
Ebru Güvenen — Kahramanmaraş Ağzına Ait Bir Söz Varlığı Denemesi (2018):
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/623490
Yaşar Alparslan ve Hacı Ali Özturan — Eski Maraş'ta Aile Ev Ekonomisi ve Zahra, 2012, sayfa 69-71.
Kitabın üniversite kütüphane kaydı:
https://yordam.harran.edu.tr/yordam/
DHA kaynaklı 28 Ocak 2016 tarihli İrişgit Şenliği haberi:
https://www.sondakika.com/guncel/haber-kahramanmaras-ta-bin-kisiye-ekmek-arasi-sucuk-8106630/

Muhabir: Sefa Başer