Kahramanmaraş'ın geleneksel çocuk oyunlarıyla ilgili söz varlığında üçger kelimesi, beş taş oyununda yerde bulunan üç taşı birden alma hareketini ifade ediyor. Kentin yerel konuşma diline ilişkin akademik araştırmada kayıt altına alınan bu sözcük, oyun sırasında gerçekleştirilen belirli bir hareketi tanımlıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasının 585. sayfasında üçger, oyun adlarıyla ilgili söz varlığı bölümünde bulunuyor.
Araştırmada kelimenin anlamı doğrudan beş taş oyununda üç taşı birden yerden almak olarak açıklanıyor.
Bu kayıt, geleneksel çocuk oyunlarında yalnızca oyunların değil, oyun içerisindeki hareketlerin de kendilerine özgü isimler taşıyabildiğini gösteriyor.
ÜÇGER BEŞ TAŞ OYUNUNDA BİR HAREKETİ ANLATIYOR
Akademik kaynağa göre üçger, bağımsız bir oyunun adı olarak değil, beş taş oyununda yapılan bir hareket şeklinde tanımlanıyor.
Sözcüğün karşılığı, üç taşı aynı anda yerden alma işlemi.
Bu ayrıntı, kelimenin anlamını belirli bir oyun bağlamına yerleştiriyor.
Ancak araştırmada üçger hareketinin oyunun hangi aşamasında yapıldığı, oyuncuya kaç puan kazandırdığı veya başarısızlık durumunda ne olduğu açıklanmıyor.
Dolayısıyla yalnızca sözlük maddesinden hareketle Kahramanmaraş'taki beş taş oyununun bütün kurallarını kesin biçimde oluşturmak mümkün değil.
BEŞ TAŞ GELENEKSEL ÇOCUK OYUNLARI ARASINDA
Beş taş, farklı yerlerde ve farklı kurallarla oynanabilen geleneksel çocuk oyunları arasında yer alıyor.
Oyunun bazı uygulamalarında küçük taşlar veya benzeri parçalar kullanılıyor.
Ancak yöreden yöreye hareket sırası, kullanılan malzeme ve kazanma koşulları değişebiliyor.
Kahramanmaraş ağız araştırmasında üçger sözcüğünün kaydedilmesi, bu oyunla bağlantılı yerel bir adlandırmanın bulunduğunu doğruluyor.
Bununla birlikte çalışma, Kahramanmaraş'ın bütün mahallelerinde beş taşın aynı şekilde oynandığını söylemiyor.
OYUN HAREKETLERİNİN ÖZEL İSİMLERİ BULUNUYOR
Telli ve Aslan'ın araştırmasında geleneksel çocuk oyunlarıyla ilgili ayrı bir söz varlığı bölümü bulunuyor.
Bu bölümde oyun adlarının yanı sıra belirli hareketleri anlatan kelimelere de yer veriliyor.
Üçger, anlamı açıkça belirtilen örneklerden biri.
Kelimenin tanımında hem oyun adı hem de yapılan hareket bulunuyor. Bu nedenle sözcüğün hangi faaliyetle bağlantılı olduğu anlaşılabiliyor.
Ancak akademik kaynakta kelimenin ilk kullanım tarihi veya hangi ilçelerde daha yaygın olduğu konusunda ayrıntı bulunmuyor.
ÇOCUK OYUNLARININ YEREL DİLİ BELGELENİYOR
Geleneksel çocuk oyunları, kuşaklar arasında aktarılan kültürel faaliyetler arasında değerlendiriliyor.
Bu oyunların isimleri, kuralları ve kullanılan kelimeler de halk bilimi ve ağız araştırmalarının konusunu oluşturuyor.
Üçger kelimesi, Kahramanmaraş'ın oyun kültürüyle ilgili söz varlığında belgelenmiş özel bir hareket adı.
Bununla birlikte sözcüğün bugün kentteki çocuklar arasında ne kadar bilindiği veya hangi yerleşimlerde kullanıldığı hakkında güncel bir saha verisi bulunmuyor.
Üçger, Kahramanmaraş ağzında beş taş oyunundaki üç taşı birden alma hareketini anlatan ve akademik araştırmayla kayıt altına alınmış kelimelerden biri olarak yer alıyor.
Doğrulanmış haber kaynağı: Telli ve Aslan, Kahramanmaraş ağız araştırması, 2023, s. 585
Muhabir: Sefa Başer
