Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan kösgâ sözcüğü, kor hâline gelmiş odun parçasını ifade ediyor. Yöresel ağız araştırmasında belgelenen kelime, ateş yakma ve yiyecek pişirme bağlamında kullanılan konuşma örneğiyle birlikte kayıt altına alındı.
Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı araştırmasının 27. sayfasında kösgâ kelimesi bulunuyor.
Akademik kayıttaki tanık cümlede bir çocuktan kor hâlindeki odunu getirmesi isteniyor. Ardından ateşin hazırlanması ve etin pişirilmesinden söz ediliyor.
Bu örnek, kelimenin ateşle ilgili genel bir kavram olmasının yanı sıra gündelik konuşmada hangi durumda kullanıldığını da gösteriyor.
KÖSGÂ KOR HÂLİNDEKİ ODUN PARÇASIDIR
Akademik sözlüğün verdiği temel karşılık, kor hâline gelmiş odun parçası.
Bu nedenle kösgâ kelimesi, henüz yakılmamış sıradan odunla aynı anlama gelmiyor. Sözcük, odunun yanma sürecindeki belirli bir durumunu anlatıyor.
Araştırmada kullanılan ağız seslerini göstermek için özel işaretlere yer veriliyor. Kösgâ sözcüğünün yazımı da bu yerel söyleyişin belgelenmesi amacıyla kullanılıyor.
Ancak kelimenin ilk ne zaman ortaya çıktığı veya Kahramanmaraş dışındaki yörelerde aynı biçimde kullanılıp kullanılmadığı mevcut kayıtla kesinleştirilemiyor.
TÜRKOĞLU DERLEMESİNDE YEMEK PİŞİRME ÖRNEĞİ BULUNUYOR
Kösgâ kelimesinin geçtiği konuşma örneği Türkoğlu'ndan derlenmiş durumda.
Anlatımda kor odunun getirilmesinin ardından ateşin kullanılacağı ve etin pişirileceği belirtiliyor.
Bu ayrıntı, kelimenin doğrudan günlük yaşamla bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte kaynakta etin hangi yemek için hazırlandığı, hangi ocakta pişirildiği veya hangi araçların kullanıldığı açıklanmıyor.
Dolayısıyla bu konuşmadan hareketle belirli bir Maraş kebabının tarifi ya da yalnızca Türkoğlu'na özgü bir pişirme tekniği oluşturmak doğru değil.
ODUN ATEŞİYLE İLGİLİ KELİMELER FARKLI ANLAMLAR TAŞIYOR
Ateş, odun, köz ve kor gibi sözcükler birbirleriyle ilişkili olsa da aynı durumu anlatmıyor.
Kösgâ kelimesinin akademik tanımında kor hâlinde olma özelliğinin özellikle belirtilmesi, yerel adlandırmanın sınırını ortaya koyuyor.
Bir yerel kelimenin hangi nesneyi veya durumu anlattığının belirlenmesi, ağız araştırmaları açısından önem taşıyor.
Bu noktada kösgâ, bir yemek adı veya araç ismi değil, ateşte korlaşmış odun parçasının yöresel karşılığı olarak kaydedilmiş durumda.
GÜNLÜK YAŞAMIN KELİMELERİ AKADEMİK KAYITLARDA
Türkoğlu ağız araştırması, ilçenin farklı mahallelerinden derlenen konuşma örneklerini değerlendiriyor.
Çalışmada yemek hazırlığı, tarım, ev eşyaları, hayvanlar ve günlük işlerle bağlantılı çok sayıda kelime bulunuyor.
Kösgâ da gündelik yaşamdan alınmış bir örnekle kaydedilen sözcüklerden biri.
Ancak kelimenin günümüzde kaç kişi tarafından kullanıldığı veya yalnızca belirli yaş gruplarına mı ait olduğu konusunda güvenilir bir sayı bulunmuyor.
Kösgâ, Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kor hâlindeki odun parçasını anlatan yerel bir kelime olarak akademik kaynakta yer alıyor.
Doğrulanmış haber kaynağı: Esra Kirik, Türkoğlu ağız araştırması, s. 27. Kaynakta kelimenin anlamıyla birlikte ateş ve et pişirme örneği de bulunuyor.
Temsili fotoğraf: Ateşlikte yanan odunlar. Kahramanmaraş'tan bir görüntü değildir.
Fotoğraf: Dario Crespi / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Kaynak: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Burning_wood_in_brazier.JPG
Muhabir: Sefa Başer
