Kahramanmaraş dondurmacılığında kaşık atma, küleğin kenarlarındaki soğuk dondurmayla ortadaki yumuşak kısmın karıştırılmasıdır.
Kahramanmaraş'ın geleneksel dondurmacılık kültüründe kullanılan kaşık atma ifadesinin, dondurmanın karıştırılmasıyla bağlantılı özel bir işlem olduğu akademik araştırmada belgelendi. Kelime, küleğin kenarlarındaki soğuk dondurma ile ortadaki daha yumuşak bölümün bir araya getirilmesini anlatıyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinden Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasında kaşık atma sözü, dondurmacılık alanındaki iş ve işlem adları arasında bulunuyor.
Çalışmanın 583. sayfasında yer alan tanım, Kahramanmaraş dondurmacılığının üretim dilinde günlük konuşmadan farklı terimler kullanıldığını ortaya koyuyor.
KAŞIK ATMA DONDURMANIN KARIŞTIRILMASINI ANLATIYOR
Akademik kayda göre kaşık atma, küleğin kenarlarında bulunan soğuk dondurma ile ortasındaki yumuşak dondurmanın karıştırılması işi.
Burada dikkat çeken ayrıntı, dondurmanın farklı bölümlerinin aynı kıvamda olmaması.
Sözlük tanımında soğuk ve yumuşak bölümlerin karıştırılması özellikle belirtiliyor.
Ancak araştırmada işlemin hangi sıcaklıkta gerçekleştirildiği, ne kadar sürdüğü veya kullanılan aracın ölçüleri hakkında ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle yalnızca kelimenin tanımından hareketle eksiksiz bir dondurma üretim tarifi oluşturmak mümkün değil.
MARAŞ DONDURMASI COĞRAFİ İŞARETLE KORUNUYOR
Türk Patent ve Marka Kurumunun resmî kayıtlarına göre Maraş Dondurması, 18 Nisan 2018 tarihinde 344 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı.
Tescil ettiren kurum Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası olarak kaydedildi.
Coğrafi işaret sicilinde ürünün ait olduğu il Kahramanmaraş, ürün grubu ise dondurmalar ve yenilebilir buzlar olarak belirtiliyor.
Maraş dondurması, keçi sütü ve salep kullanımıyla bağlantılı geleneksel üretim özellikleriyle biliniyor.
Ancak kaşık atma teriminin akademik sözlükte bulunması, günümüzdeki bütün dondurma fabrikalarının aynı işlemi aynı yöntemle uyguladığını göstermiyor.
DONDURMACILIĞIN MESLEK DİLİ AYRI BİR ARAŞTIRMA ALANI
Kahramanmaraş ağız araştırmasında dondurma üretimi, bakırcılık, kuyumculuk ve başka geleneksel mesleklerle ilgili özel terimler bulunuyor.
Bu terimler yalnızca ürünün adını değil, üretimin farklı aşamalarında gerçekleştirilen işleri de anlatıyor.
Kaşık atma da bu tür bir işlem adı olarak akademik kayıtlara geçmiş durumda.
Dondurmanın hazırlanması sırasında farklı yöntemlerin kullanılması, mesleki kelimelerin anlamlarının doğru aktarılmasını gerekli kılıyor.
Ancak araştırmada kaşık atma işlemini uygulayan güncel usta sayısı veya yöntemin günümüzdeki kullanım yaygınlığına ilişkin bir istatistik bulunmuyor.
YÖRESEL ÜRETİM TERİMLERİ KÜLTÜREL MİRASIN PARÇASI
Kahramanmaraş dondurması, yalnızca bir yiyecek olarak değil, üretiminde kullanılan malzemeler, araçlar ve işlemlerle de kültürel araştırmalara konu oluyor.
Kaşık atma kelimesinin bilimsel kaynakta bulunması, dondurmacılık mesleğinin söz varlığını belgelemek açısından önem taşıyor.
Geleneksel işlemlerin isimleri, mesleğin tarihî gelişimi ve günümüzdeki üretim yöntemleriyle karşılaştırılabilir.
Bununla birlikte sözcüğün ilk kullanım tarihi veya hangi ustalar tarafından ortaya çıkarıldığı hakkında kesin bilgi bulunmuyor.
Kaşık atma, Kahramanmaraş'ın dondurmacılık terminolojisinde doğrulanmış bir işlem adı olarak kayıtlarda yer alıyor.
AKADEMİK KAYNAK: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Muhabir: Sefa Başer
