Kahramanmaraş'ın Kalekaya Mahallesi'nde fındık yetiştiriciliği, Karadeniz'e uzanan eski bir üretim geleneğini sürdürüyor.
Kahramanmaraş'ın Onikişubat ilçesine bağlı Kalekaya Mahallesi, dağlık coğrafyasında sürdürülen fındık yetiştiriciliğiyle kentin dikkat çeken üretim merkezlerinden biri. Karadeniz Bölgesi'yle özdeşleşen fındık, Kalekaya'da onlarca yıldır yetiştiriliyor. Ürünün bölgeye geliş hikâyesi ise geçmişte çalışmak amacıyla Karadeniz'e giden mahalle sakinlerine dayanıyor.
Kahramanmaraş İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 27 Ağustos 2019 tarihli kayıtlarına göre Kalekaya ve çevresindeki dört mahallede, o dönem yaklaşık 200 üretici tarafından 1.000 dekar alanda fındık yetiştiriciliği yapılıyordu.
Resmî kayıtlarda yer alan üretim geçmişi, Kalekaya fındığının yalnızca alternatif bir tarım ürünü olmadığını, kırsal yaşamın ve aile ekonomisinin bir parçasına dönüştüğünü gösteriyor.
FINDIK FİDANLARI KARADENİZ'DEN GETİRİLDİ
Kalekaya'da fındık yetiştiriciliğinin başlaması, bölge sakinlerinin geçmişte Karadeniz'e mevsimlik işçi olarak gitmesiyle bağlantılı.
İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2019 tarihli araştırma anlatımında, mahalleden bazı kişilerin yaklaşık 60 yıl önce geçimlerini sağlamak için Karadeniz'deki fındık hasadına katıldığı belirtiliyor.
Gittikleri bölgelerdeki arazi yapısının kendi yaşadıkları yere benzediğini gören işçiler, dönüşlerinde fındık fidanlarını da beraberlerinde getirdi.
İlk dikimlerden olumlu sonuç alınmasının ardından zamanla yeni bahçeler kuruldu.
Böylece fındık, bölgede kendiliğinden yetişen örneklerin yanında planlı yetiştiricilikle de değerlendirilmeye başlandı.
Bu anlatım, fındığın Kalekaya'daki kültürel geçmişine ilişkin resmî kayıtlardan birini oluşturuyor.
2019 YILINDA 200 ÜRETİCİYE ULAŞILDI
Kahramanmaraş İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 27 Ağustos 2019 tarihli hasat günü açıklamasında, Kalekaya ve komşu dört mahallede 1.000 dekar fındık alanı bulunduğu bildirildi.
Aynı dönemde üretici sayısı yaklaşık 200 olarak açıklandı.
Bölgedeki yetiştiricilik, Kahramanmaraş Valiliği koordinasyonunda yürütülen kırsal kalkınma çalışmalarıyla desteklendi.
2019 hasat döneminde 80-90 ton civarında ürün bekleniyordu.
Ancak bu miktar, 2019 yılına ait rekolte beklentisidir. 2026 yılında gerçekleşen hasat miktarı olarak değerlendirilmemelidir.
Kalekaya'da günümüzdeki toplam bahçe alanının ve yıllık fındık üretiminin belirlenmesi için yeni resmî istatistiklere ihtiyaç bulunuyor.
FINDIK ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ BÖLGEYİ İNCELEDİ
Kalekaya'daki yetiştiricilik çalışmalarına Giresun Fındık Araştırma Enstitüsü de teknik katkı sağladı.
2019 yılında düzenlenen hasat etkinliğinde enstitünün teknik personeli tarafından üreticilere eğitim verildi.
Dönemin Enstitü Müdürü Aysun Akar, Kalekaya'nın iklim ve arazi özelliklerinin fındık yetiştiriciliği bakımından dikkat çektiğini belirtti.
Bölgede gözlenen bazı fındık örneklerinin Karadeniz'de yaygın olarak bilinen ürünlerden farklı özellikler taşıdığı da aktarıldı.
Yerel olarak ayı fındığı adıyla anılan örneklerin daha iri ve yassı yapıda olduğu, bu özelliklerin araştırılması için bitki ve meyve numuneleri alınacağı bildirildi.
Bununla birlikte bu fındıkların ayrı bir tescilli çeşit olarak kabul edildiğine veya yeni bir tür olarak tanımlandığına ilişkin kesinleşmiş bilimsel sonuç bu araştırmada doğrulanmadı.
DAĞLIK ARAZİ ÜRETİM BİÇİMİNİ ETKİLİYOR
Kalekaya, Kahramanmaraş kent merkezine yaklaşık 65 kilometre mesafede bulunan dağlık yerleşimlerden biri.
Sarp yamaçlar, sınırlı düz tarım arazileri ve çevredeki bitki örtüsü, bölgede yetiştirilecek ürünlerin tercihinde etkili oluyor.
İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün kayıtlarında fındığın, küçükbaş hayvancılıkla birlikte bölgenin önemli geçim kaynaklarından biri haline geldiği belirtiliyor.
Dik yamaçlarda kurulan fındık bahçeleri, klasik tarla bitkileri yetiştiriciliğinden farklı bakım ve hasat uygulamaları gerektiriyor.
Üreticiler açısından bahçelerin korunması, budama, gübreleme ve hastalıklarla mücadele çalışmaları önem taşıyor.
KALEKAYA FINDIĞI YEREL ÜRETİM MİRASININ PARÇASI
Kalekaya fındığı, geçmişte başka bir bölgede edinilen tarımsal bilginin Kahramanmaraş'taki yerel koşullara uyarlanmasının dikkat çekici örneklerinden biri.
Ürünün yetiştiriciliği zaman içerisinde üretici eğitimleri, bahçe tesisleri ve kırsal kalkınma çalışmalarıyla gelişti.
Fındığın hasat sonrasında kabuklu veya iç fındık olarak değerlendirilmesi, ürünün gıda piyasasında farklı biçimlerde kullanılmasına imkân sağlıyor.
Ancak Kalekaya fındığı adına tamamlanmış ayrı bir coğrafi işaret tescili bu araştırmada doğrulanmadı.
Ürün, resmî belgelerdeki yetiştiricilik geçmişi ve bölge halkının üretim deneyimiyle Kahramanmaraş'ın gastronomi ve tarım mirasında kendine özgü bir yer tutuyor.
Doğrulanmış resmî kaynak: Kahramanmaraş İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — 27 Ağustos 2019 Fındık Hasat Günü ve yetiştiricilik geçmişi
Muhabir: SERPİL KARA
