Türkoğlu'nda buğday sapını işleyen eski araç döven
Türkoğlu'nda buğday sapını işleyen eski araç döven
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde dam, sıcak gecelerde yatılan ve kışlık yiyecek hazırlığında kullanılan düz çatıyı anlatıyor.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan dam kelimesi, geleneksel evlerde balkon işlevini gören, sıcak gecelerde yatılabilen ve kışlık yiyeceklerin hazırlanmasında kullanılan düz çatıyı ifade ediyor. Yerel konut ve gündelik yaşam kültürüyle bağlantılı bu kelime, Esra Kirik'in 2025 tarihli akademik araştırmasında kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmanın 32. sayfasında dam kelimesinin anlamı ve kullanım örneği bulunuyor.
Tanık cümlede tarhananın dama serilmesi, çamaşırların kurutulması, kışlık ürünlerin hazırlanması ve sıcak havalarda damda yatılması anlatılıyor.
Bu kayıt, damın yalnızca binanın üst örtüsü değil, geçmişte farklı günlük işlerin gerçekleştirildiği bir yaşam alanı olarak kullanıldığını gösteriyor.
DAM GÜNLÜK YAŞAMIN BİR PARÇASI
Akademik tanımda dam, balkon işlevi gören düz çatı anlamında bulunuyor.
Yöresel konuşma örneğinde damın hem dinlenme hem de ev işleri için kullanıldığı anlatılıyor.
Bu özellik, konutların üst bölümünün günlük yaşama dâhil edildiği geleneksel bir kullanım biçimini gösteriyor.
Ancak araştırma bütün Türkoğlu evlerinin düz çatılı olduğunu veya her ailenin aynı kullanım alışkanlıklarına sahip bulunduğunu belirtmiyor.
Ayrıca damın yapı tekniği, malzemesi ve güvenlik özellikleri hakkında ayrıntılı mimari bilgi bulunmuyor.
TARHANA VE KURUTMALIKLAR DAMDA HAZIRLANIYOR
Esra Kirik'in araştırmasındaki tanık anlatımda, damın kışlık yiyecek hazırlıklarında kullanıldığı açıkça belirtiliyor.
Özellikle tarhana serme ve çeşitli ürünleri kurutma faaliyetleri anılıyor.
Bu bilgi, Kahramanmaraş'ın geleneksel gıda hazırlama kültürüyle konut kullanımının bağlantısını gösteriyor.
Anadolu Ajansının Maraş tarhanası üretimine ilişkin haberlerinde de ürünün güneşte kurutulması anlatılıyor.
Ancak günümüzdeki bütün tarhana üretimlerinin ev damlarında gerçekleştirildiği söylenemez. Ticari üretimde farklı kurutma alanları ve tesisler kullanılıyor.
KAHRAMANMARAŞ'TA KIŞLIK HAZIRLIKLAR SÜRÜYOR
İhlas Haber Ajansının 24 Eylül 2024 tarihli haberinde Kahramanmaraş'ta kış için hazırlanan sebze kurularının satışa sunulduğu anlatıldı.
Haberde patlıcan, biber ve kabak gibi ürünlerin güneşte kurutularak değerlendirildiği belirtildi.
Bu kayıt, yöredeki geleneksel yiyecek saklama kültürünün güncel geçmişine ilişkin örnek oluşturuyor.
Ancak ürünlerin tamamının evlerin damında kurutulduğu veya üreticilerin akademik derlemedeki dam kelimesini aynı bağlamda kullandığı doğrulanmış değil.
GELENEKSEL EV KÜLTÜRÜNÜN KELİMELERİ KORUNUYOR
Dam sözcüğünün Türkoğlu ağzında farklı işlevlerle birlikte açıklanması, geleneksel evlerin kullanım biçimlerine ilişkin bilgi sağlıyor.
Söz konusu kullanım, sıcak gecelerde uyumak ve kışlık hazırlamak gibi farklı ihtiyaçları aynı mekânda birleştiriyor.
Bununla birlikte günümüzde bu özellikleri taşıyan evlerin sayısı veya kullanımın hangi mahallelerde devam ettiği hakkında doğrulanmış bir envanter bulunmuyor.
Dam, Kahramanmaraş'ın geleneksel konut kültürünü ve gündelik yaşam alışkanlıklarını yansıtan, akademik araştırmada kullanım örneğiyle belgelenmiş yöresel kelimelerden biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 32:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Anadolu Ajansı, Kahramanmaraş'ta mevsimlik işçiler çiğ mesaisinde, 14 Ağustos 2024:
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/kahramanmarasta-mevsimlik-isciler-cig-mesaisinde/3303250
İhlas Haber Ajansı, Kahramanmaraş'ta sebzeler kış için kurutuldu, 24 Eylül 2024:
https://www.iha.com.tr/kahramanmaras-haberleri/kahramanmarasta-sebzeler-kis-icin-kurutuldu-118624767

Muhabir: SERPİL KARA