Kahramanmaraş'ın eski adı Cela olan ilçesi
Kahramanmaraş'ın eski adı Cela olan ilçesi
İçeriği Görüntüle
Maraş ağzında üstembe, yük hayvanının sırtındaki iki bendeğin üzerine veya ortasına konan yükü ifade eden eski bir kelime.
Kahramanmaraş'ın geleneksel taşımacılıkla bağlantılı söz varlığında bulunan üstembe, yük hayvanının sırtındaki iki bendeğin üzerine veya ortasına yerleştirilen yükü ifade ediyor. Yerel eşya isimlerini inceleyen akademik araştırmada kayıt altına alınan bu kelime, hayvan gücünün kullanıldığı taşıma düzenine ilişkin bir adlandırma olarak dikkat çekiyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 tarihli Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 çalışmasının 75. sayfasında üstembe kelimesinin karşılığı açıklanıyor.
Araştırmada sözcük, doğrudan yük hayvanının sırtındaki iki bendeğin üstüne veya ortasına konan yük olarak tanımlanıyor.
Ancak akademik kaynakta yükün hangi ürünlerden oluştuğu veya her zaman aynı ağırlıkta bulunduğu belirtilmiyor.
ÜSTEMBE YÜKÜN YERLEŞİMİNİ ANLATIYOR
Akademik sözlükte üstembe kelimesinin temel özelliği, yükün hayvan üzerindeki konumuyla ilgili olması.
Tanımda iki bendek ve bunların üstü veya ortası belirtiliyor.
Bu ayrıntı, üstembenin doğrudan hayvanın adı ya da semerin tamamı olmadığını gösteriyor.
Ancak bendeklerin yapısı, üstembenin hangi malzemeyle bağlandığı ve özel bir taşıma tekniği gerektirip gerektirmediği araştırmada açıklanmıyor.
Bu nedenle kelimenin anlamı, sözlükte verilen yük yerleşimiyle sınırlı tutulmalı.
GELENEKSEL SEMER TAŞIMACILIK İÇİN ÜRETİLİYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün semercilik tanıtımında, semerin insan ve yük taşımak amacıyla binek hayvanlarının sırtına bağlanan koşum olduğu belirtiliyor.
Resmî kaynakta üretimde keçe, deri, ot, telis ve farklı ahşap malzemelerin kullanıldığı anlatılıyor.
Bu bilgiler, üstembe kelimesinin ilişkili olduğu geleneksel taşıma kültürünü açıklıyor.
Ancak bütün semer çeşitlerinin üstembe adı verilen yüklerle kullanıldığı veya her taşıma düzeninin aynı olduğu söylenemez.
HAYVAN GÜCÜNÜN YERİNİ MOTORLU TAŞITLAR ALDI
İhlas Haber Ajansının 30 Mayıs 2026 tarihli haberinde Kahramanmaraş'taki geleneksel semerciliğin güncel durumu ele alındı.
Dulkadiroğlu'ndaki Semerciler Çarşısı'nda çalışan Ali Özen, motorlu araçların yaygınlaşması nedeniyle semere olan ihtiyacın azaldığını anlattı.
Haberde özellikle yaylaya çıkan bazı vatandaşların ve hayvancılıkla uğraşan kişilerin semer almaya devam ettiği belirtildi.
Ancak bu açıklamalar, üstembe kelimesinin günümüzde aynı kişilerce kullanıldığını doğrudan kanıtlamıyor.
KIRSAL TAŞIMACILIK TERİMLERİ ARAŞTIRILIYOR
Üstembe kelimesi, Kahramanmaraş'ta geleneksel taşımacılık faaliyetlerinin dil üzerindeki etkisini gösteren yöresel örneklerden biri.
Motorlu taşıtların yaygınlaşmasıyla birlikte eski taşıma araçlarına ilişkin birçok terimin günlük konuşmada daha az kullanılabileceği değerlendiriliyor.
Ancak üstembe kelimesinin bugün ne ölçüde bilindiği hakkında yapılmış güncel bir yaygınlık araştırması bulunmuyor.
Kelimenin kayıt altına alınması, kırsal üretim ve taşıma kültürüne ait eşya isimlerinin gelecek araştırmalarda incelenebilmesini sağlıyor.
Üstembe, Kahramanmaraş'ın geleneksel yük taşımacılığına ilişkin akademik kaynaklarda belgelenmiş yöresel kelimelerden biri.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 75:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Semercilik:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150391/semercilik.html
İhlas Haber Ajansı, 60 yıllık semer ustası mesleğini yaşatmaya çalışıyor, 30 Mayıs 2026:
https://www.iha.com.tr/kahramanmaras-haberleri/60-yillik-semer-ustasi-meslegini-yasatmaya-calisiyor-430928199

Muhabir: SERPİL KARA