Kahramanmaraş'ın yöresel konuşma dilinde kullanılan kirlihanım kelimesi, zinya çiçeğini ifade ediyor. Kentin bitki adlarına ilişkin söz varlığını inceleyen akademik bir çalışmada yer alan sözcük, çiçeklerin yerel dilde farklı isimlerle anılmasına örnek oluşturuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan tarafından hazırlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı araştırmada kirlihanım, bitki adları bölümünde bulunuyor.
2023 yılında yayımlanan çalışmada sözcüğün karşılığı doğrudan zinya çiçeği olarak veriliyor.
KİRLİHANIM ZİNYA ÇİÇEĞİNİN YÖRESEL ADI
Akademik sözlükte kirlihanım sözcüğü, Kahramanmaraş yöresinde kullanılan bir çiçek adı olarak açıklanıyor.
Kelimenin günlük Türkçedeki diğer anlamlarından hareketle bitkinin görünümü veya yetişme koşulları hakkında çıkarım yapmak doğru değil.
Araştırmada kirlihanımın neden bu şekilde adlandırıldığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.
Dolayısıyla kelimenin ortaya çıkışına ilişkin halk hikâyeleri veya belirli bir tarihî olayla bağlantısı, doğrulanmış bilgi olarak değerlendirilemez.
ZİNYA ÇİÇEĞİ BOTANİK KAYNAKLARINDA YER ALIYOR
Zinya, botanikte Zinnia cinsi içerisinde değerlendirilen süs bitkileriyle ilişkilendiriliyor.
Bu cins içerisinde farklı tür ve çeşitler bulunuyor. Zinnia elegans bunlardan biri.
Ancak Kahramanmaraş ağız araştırmasında kirlihanım sözcüğünün belirli bir zinya türü veya kültivar için kullanıldığı ayrıca belirtilmiyor.
Bu nedenle kelimenin bütün zinya türlerini mi yoksa belirli bir çiçek çeşidini mi kapsadığı konusunda kesin sonuca varılamıyor.
Araştırmanın doğruladığı temel bilgi, yöresel adın zinya çiçeği karşılığıyla kaydedilmiş olması.
MARAŞ AĞZINDA ÇİÇEKLERİN FARKLI İSİMLERİ BULUNUYOR
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın araştırmasında yalnızca kirlihanım değil, başka yöresel çiçek adları da ele alınıyor.
Çalışmada haseki küpesi, ipek çiçeği, gül hatmi ve sardunya gibi bitkilerle bağlantılı yerel isimlere de yer veriliyor.
Bu durum, Kahramanmaraş'ta bitkilerin adlandırılmasının yerel dil araştırmaları açısından ayrı bir inceleme alanı oluşturduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte söz konusu kelimelerin her birinin kentin bütün ilçelerinde kullanıldığını söylemek mümkün değil.
Araştırma, sözcüklerin Kahramanmaraş yöresinin söz varlığında belgelendiğini ortaya koyuyor.
YEREL BİTKİ İSİMLERİ YAZILI KAYNAKLARDA KORUNUYOR
Kirlihanım sözcüğünün akademik bir çalışmada bulunması, yöresel çiçek adının yazılı olarak belgelenmesini sağlıyor.
Bu tür kayıtlar, yerel dilde kullanılan isimlerle standart Türkçedeki ve botanik terminolojisindeki karşılıkların karşılaştırılmasına yardımcı oluyor.
Ancak sözcüğün günümüzde hangi mahallelerde kullanıldığı, ne kadar yaygın olduğu veya ilk ne zaman ortaya çıktığı konusunda mevcut araştırmada ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ın bitki adlarına yönelik yeni derlemeler, kirlihanım kelimesinin kullanım alanını daha açık biçimde ortaya koyabilir.
Temsili fotoğraf: Zinya çiçekleri (Sivas).
Fotoğraf: Maurice Flesier / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Muhabir: Sefa Başer
