Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek adları arasında bulunan zağcı, bileyicilikle bağlantılı bir sözcük olarak akademik araştırmalarda kayıt altına alındı. Kesici aletlerin bilenmesiyle ilişkili bu kelime, kentin eski zanaat terminolojisinin belgelenmiş örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasında zağcı kelimesi, meslek adlarıyla ilgili bölümde bulunuyor.
Araştırmada sözcük, bileme işi ve bileyiciliğin eski adlandırmalarından biri olarak açıklanıyor.
ZAĞCI BİLEME İŞİYLE BAĞLANTILI BİR MESLEK ADI
Zağcı kelimesinin akademik karşılığı, kesici aletlerin bilenmesiyle bağlantılı.
Bileme, bir kesici aletin ağzının uygun yöntemlerle işlenmesini ifade ediyor.
Bununla birlikte araştırmada zağcıların yalnızca bıçak mı, yoksa başka kesici aletler de mi bilediği ayrıntılı olarak açıklanmıyor.
Aynı şekilde zağcıların hangi taşları veya araçları kullandığına ilişkin bilgi de bulunmuyor.
Bu nedenle sözcüğün anlamı doğrulanabilse de geleneksel zağcılık mesleğinin bütün teknik aşamalarını belirlemek için başka kaynaklara ihtiyaç bulunuyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN BIÇAKÇILIK GELENEĞİ
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bıçakçılık tanıtımında, kent merkezindeki Demirciler Çarşısı ile Hartlap yerleşimi geleneksel üretim alanları arasında gösteriliyor.
Bakanlığın açıklamasında bıçak yapımında çelik, ahşap, boynuz ve farklı malzemelerin kullanıldığı belirtiliyor.
Bıçağın metal bölümü için yöresel terminolojide namti adının kullanıldığı da aktarılıyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'ta bıçak üretiminin kendine özgü araç ve meslek kelimelerine sahip olduğunu gösteriyor.
Zağcı sözcüğü de kesici aletlerle bağlantılı bileyicilik görevini ifade eden eski adlandırmalar arasında yer alıyor.
Ancak bıçak ustalığı ile zağcılığı bütün yönleriyle aynı meslek olarak değerlendirmek doğru değil.
HARTLAP BIÇAĞI COĞRAFİ İŞARETLE TESCİLLİ
Kahramanmaraş'ın Onikişubat ilçesindeki Hartlap yerleşimi, geleneksel bıçak üretimiyle tanınıyor.
Anadolu Ajansının 23 Mayıs 2025 tarihli haberinde, Hartlap bıçağının 2017 yılında coğrafi işaret tescili aldığı belirtildi.
Haberde Hartlap'taki üretim faaliyetleri ve bıçak ustalığının aileler arasında aktarılmasına ilişkin bilgiler yer aldı.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'ın bıçakçılık kültürünün güncel üretim faaliyetleriyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Ancak Hartlap bıçağı üretimi hakkındaki veriler, zağcı kelimesinin bugün aynı yerde kullanıldığını tek başına kanıtlamıyor.
Bıçakçılık geleneği ile eski bileyicilik sözcüğü, birbiriyle bağlantılı ancak ayrı kaynaklarda belgelenmiş konular.
ESKİ MESLEK TERİMLERİ YAZILI KAYITLARA GEÇİYOR
Kahramanmaraş'ın geleneksel zanaatlarında kullanılan kelimeler, yerel dil çalışmalarının önemli konularından biri.
Bakırcılık, demircilik, bıçakçılık ve benzeri alanlarda üretim işlemleriyle kullanılan araçların farklı yöresel adları bulunuyor.
Zağcı sözcüğü de bileyiciliğin geçmişte nasıl adlandırıldığına ilişkin bir kayıt oluşturuyor.
Bununla birlikte kelimenin ilk kullanım tarihi, hangi mahallelerde daha yaygın olduğu veya günümüzde mesleği bu adla sürdüren kişi sayısı hakkında araştırmada veri bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ın bıçakçılık ve demircilik ustalarıyla yapılacak sözlü tarih çalışmaları, zağcı kelimesinin kullanım geçmişinin daha ayrıntılı biçimde anlaşılmasına katkı sağlayabilir.
Muhabir: Sefa Başer
