Kahramanmaraş'ın geleneksel mesleklere ilişkin söz varlığını inceleyen akademik araştırmada, kündekari adı verilen ahşap işleme tekniğine yer verildi. Geometrik biçimlere sahip ahşap parçalarının birbirine geçirme yöntemiyle bağlanmasına dayanan kündekari, Türk ahşap sanatında kullanılan geleneksel tekniklerden biri olarak biliniyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 tarihli Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında kündekari, ahşap oymacılığıyla bağlantılı mesleki kelimeler arasında gösteriliyor.
Araştırmada teknik, sekizgen, baklava ve yıldız biçimindeki geometrik parçaların birbirine bağlanması şeklinde açıklanıyor.
KÜNDEKARİ GEOMETRİK AHŞAP PARÇALARINDAN OLUŞUYOR
Kündekarinin temel özelliklerinden biri, küçük ahşap parçalarının belirli geometrik düzen içerisinde bir araya getirilmesi.
Akademik sözlükte sekizgen, baklava ve yıldız biçimleri özellikle belirtiliyor.
Bu parçalar, tasarlanan yüzeyin bütününü oluşturacak şekilde birbirine bağlanıyor.
Geleneksel kündekari tekniğinde parçaların geçme yöntemiyle birleştirilmesi önemli. Ancak farklı dönemlerde ve eserlerde kündekari görünümü veren başka uygulamalar da bulunabiliyor.
Bu nedenle yalnızca geometrik desen taşıyan her ahşap yüzeyi gerçek kündekari olarak adlandırmak doğru değil.
AHŞAP İŞÇİLİĞİNİN TARİHSEL BİRİKİMİ
Kültür ve Turizm Bakanlığının ahşap işçiliğine ilişkin yayınlarında kündekari, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde gelişen geleneksel tekniklerden biri olarak anlatılıyor.
Ahşap, tarih boyunca yapıların kapı, pencere, tavan, minber ve çeşitli iç donanım unsurlarında kullanıldı.
Kündekari de bu geniş üretim alanı içerisinde belirli bir birleştirme yöntemi olarak yer aldı.
Bakanlığın açıklamaları, tekniğin yalnızca Kahramanmaraş'a özgü olmadığını gösteriyor.
Kahramanmaraş açısından önemli olan nokta, kündekari kelimesinin kentin meslek söz varlığına ilişkin akademik araştırmada bulunması.
KÜNDEKARİ İLE OYMACILIK ARASINDA TEKNİK FARKLILIK VAR
Ahşap oymacılığında malzemenin yüzeyinden parçalar çıkarılarak desen elde edilebiliyor.
Kündekaride ise küçük geometrik parçaların birbirine bağlanması işlemi öne çıkıyor.
Bir ahşap eserde birden fazla işleme yöntemi birlikte kullanılabilir. Bu nedenle kündekari ile oymacılık tamamen birbirinden kopuk sanat alanları değil.
Ancak iki tekniğin aynı işlem olduğu da söylenemez.
Kahramanmaraş ağız araştırmasında kündekarinin geometrik parçaların çatma yöntemiyle birleştirilmesi üzerinden açıklanması, bu teknik ayrımın anlaşılmasına yardımcı oluyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN MESLEK KELİMELERİ ARAŞTIRILIYOR
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın çalışmasında farklı zanaat ve üretim alanlarına ilişkin kelimeler inceleniyor.
Bu kelimeler arasında bakırcılık, kuyumculuk, dericilik, dokumacılık ve ahşap işçiliğiyle bağlantılı terimler yer alıyor.
Kündekari de geleneksel el sanatları terminolojisine ilişkin kayıtlardan biri.
Bununla birlikte araştırmada Kahramanmaraş'taki belirli bir kündekari ustasının adı, atölyesi veya bu teknikle hazırlanmış yerel bir eser hakkında ayrıntı bulunmuyor.
Dolayısıyla kelimenin sözlükte belgelenmesi, kentteki güncel kündekari üretiminin yaygınlığına ilişkin doğrudan kanıt oluşturmuyor.
Sözcüğün akademik kayıtlarda bulunması, geleneksel el sanatlarının yerel meslek terminolojisiyle birlikte incelenmesine katkı sağlıyor.
Temsili fotoğraf: Eşrefoğlu Camii'nin kündekari minberi (Beyşehir, Konya).
Fotoğraf: Basak / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Muhabir: Sefa Başer
