Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan menağaş kelimesi, menengiç veya sakız ağacını ifade ediyor. İlçeye bağlı Büyükimalı Çakmak Mahallesi'nden derlenen sözcük, yerel bitki adlarının akademik araştırmalarda belgelenen örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 tarihli ağız araştırmasında kelime, özel telaffuz işaretleriyle kaydedildi.
Araştırmada menağaş sözcüğünün karşılığı menengiç ve sakız ağacı olarak veriliyor. Kelimenin kullanım örneğinde yaz döneminden ve ağaçla bağlantılı bir faaliyetten söz ediliyor.
MENAĞAŞ KELİMESİ ÇAKMAK MAHALLESİNDE KAYDEDİLDİ
Esra Kirik'in araştırmasında menağaş sözcüğünün geçtiği konuşmanın Türkoğlu ilçesindeki Büyükimalı Çakmak Mahallesi'nden derlendiği belirtiliyor.
Bu ayrıntı, kelimenin yalnızca genel bir yöresel bitki adı olarak değil, belirli bir yerleşimdeki kullanım örneğiyle belgelenmesini sağlıyor.
Konuşmada yaz aylarında menengiçle bağlantılı bir faaliyetten söz ediliyor. Ancak derlemedeki kısa anlatım, yapılan işlemin bütün ayrıntılarını açıklamıyor.
Bu nedenle söz konusu kayıttan hareketle menengiçten hangi ürünün elde edildiği veya nasıl toplandığı hakkında kesin bilgi vermek mümkün değil.
MENENGİÇ VE SAKIZ AĞACI ANLAMLARI BİRLİKTE VERİLİYOR
Akademik sözlükte menağaş kelimesinin iki karşılığı bulunuyor: menengiç ve sakız ağacı.
Yerel bitki adlarının araştırılmasında aynı ağacın farklı isimlerle anılabildiği görülüyor. Bununla birlikte yöresel adların her zaman tek bir bilimsel türe karşılık geldiği varsayılamaz.
Menengiç adı, botanik kaynaklarında Pistacia terebinthus ile ilişkilendiriliyor. Ancak sözlükteki menağaş kelimesinin geçtiği yörede kullanılan bütün örneklerin bilimsel türü ayrıca belirlenmiş değil.
Bu nedenle yerel ad ile botanik sınıflandırma birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
BİTKİ ADLARI YEREL YAŞAMI YANSITIYOR
Kahramanmaraş'ın ağız araştırmalarında ağaç, çalı, ot ve tarım ürünlerine verilen farklı isimler bulunuyor.
Bu adlandırmalar, insanların çevrelerinde gördükleri bitkileri nasıl tanımladıklarını gösteriyor.
Menağaş sözcüğü de doğal çevreyle bağlantılı bir yerel adlandırma.
Akademik araştırmada kelimenin geçtiği konuşma örneğinin yaz dönemine işaret etmesi, ağacın yerel yaşam anlatımlarında yer aldığını ortaya koyuyor.
Ancak sözcüğün geçmişte ne kadar yaygın kullanıldığı veya günümüzde kaç kişi tarafından bilindiği konusunda çalışma herhangi bir sayı sunmuyor.
TÜRKOĞLU'NUN BİTKİ ADLARI BELGELENİYOR
Esra Kirik'in araştırmasında Türkoğlu'ndaki 36 mahalleden elde edilen 53 konuşma kaydı incelendi.
Bu kayıtlar içerisinde geleneksel yiyeceklerin, tarım faaliyetlerinin ve bitkilerin yöresel adları da bulunuyor.
Menağaş kelimesinin anlamı ve derlendiği mahallenin belirtilmesi, yerel söz varlığının coğrafi bağlamıyla birlikte incelenmesine yardımcı oluyor.
Kelimenin farklı ilçelerdeki karşılıklarının bulunması ise yeni ağız ve botanik araştırmalarıyla mümkün olabilecek.
Temsili fotoğraf: Menengiç bitkisi (Mersin).
Fotoğraf: Zeynel Cebeci / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0
Muhabir: Sefa Başer
