Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan dolmalık kelimesinin, yalnızca içi doldurulmaya uygun sebzeleri değil, kurutularak saklanan dolma malzemelerini de ifade ettiği akademik araştırmayla belgelendi.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmasında dolmalık, kurutulmuş biber, patlıcan, kabak ve salatalık gibi sebzeleri kapsayan bir isim olarak açıklanıyor.
Araştırmada kelimenin kullanımına ilişkin konuşma örneği de bulunuyor. Bu kayıt, yöresel kış hazırlıklarında kullanılan sebzelerin yerel dilde nasıl adlandırıldığını ortaya koyuyor.
DOLMALIK KELİMESİ KURUTULMUŞ SEBZELERİ ANLATIYOR
Türkoğlu ağzından derlenen dolmalık sözcüğünün karşılığı, akademik çalışmada dolma kurusu olarak veriliyor.
Bu tanımda biber, patlıcan, kabak ve salatalık özellikle belirtiliyor.
Standart Türkçede dolmalık kelimesi, içi doldurulmak için uygun olan taze sebzeleri de anlatabiliyor. Türkoğlu araştırmasında kaydedilen kullanım ise kurutulmuş ürünlere işaret ediyor.
Bu ayrım, yöresel kelimelerin anlamının kullanıldığı bağlama göre farklılaşabildiğini gösteriyor.
Araştırmada sözcüğün Türkoğlu ağzında kullanıldığı belirtilirken hangi mahallede ne sıklıkla söylendiğine ilişkin ayrı bir bilgi bulunmuyor.
MARAŞ DOLMASININ MALZEMELERİ ARASINDA KURULAR VAR
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yer alan Maraş Dolması tarifinde kuru sebzeler önemli bir yere sahip.
Resmî tarifte kuru patlıcan, kuru kabak ve kuru biber, dolmanın hazırlanmasında kullanılan malzemeler arasında sıralanıyor.
Tarife göre kuru sebzeler önce haşlanıyor, ardından iç harçla doldurularak pişiriliyor.
İç harcın hazırlanmasında pirinç, kıyma, soğan, sarımsak ve çeşitli baharatlardan yararlanılabiliyor. Tarifin diğer ayrıntıları kullanılan sebzeye ve hazırlanan dolmanın çeşidine göre değişebiliyor.
Türkoğlu ağzındaki dolmalık kelimesi, bu tarifte kullanılan kuru sebzelerin yerel konuşma dilindeki adlandırmasını anlamaya yardımcı oluyor.
KIŞLIK SEBZELER KURUTULARAK SAKLANIYOR
Kahramanmaraş'ta geleneksel kış hazırlıkları arasında sebze kurutma da bulunuyor.
13 Eylül 2025 tarihinde Ajans344'te yayımlanan haberde, kentte dolmalık sebzelerin hazırlanması ve kurutulması ele alındı.
Haberde biber, patlıcan ve kabak gibi ürünlerin oyularak veya hazırlanarak iplere dizildiği, uygun koşullarda kurutulduktan sonra kış aylarında kullanılmak üzere saklandığı anlatıldı.
Bu yerel haber, kuruluk hazırlığının Kahramanmaraş mutfağında yalnızca sözlükteki bir tanımdan ibaret olmadığını, uygulaması belgelenen bir gelenek olduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte sebze kurutma yöntemlerinin bütün mahallelerde aynı şekilde uygulandığı söylenemez.
YÖRESEL MUTFAK KELİMELERİ KAYIT ALTINA ALINIYOR
Esra Kirik'in araştırması, Türkoğlu ilçesine bağlı 36 mahalleden elde edilen konuşma kayıtlarını kapsıyor.
Çalışmada günlük yaşamla bağlantılı kelimeler, anlamları ve konuşma örnekleriyle birlikte incelendi.
Dolmalık sözcüğü de yiyecek ve geleneksel beslenme kültürüyle bağlantılı kelimeler arasında yer aldı.
Kahramanmaraş mutfağına ilişkin resmî tarifler ve yöresel ağız araştırmaları bir arada değerlendirildiğinde, yiyeceklerin hazırlanışı kadar adlandırılmasının da kültürel mirasın bir parçası olduğu görülüyor.
Dolmalık kelimesinin Türkoğlu'ndaki kullanımı, geleneksel kış hazırlıklarıyla yerel söz varlığı arasındaki bağlantıya ilişkin belgelenmiş bir örnek oluşturuyor.
Muhabir: Sefa Başer
