Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek adları arasında bulunan külahçı, kısa ve ince hâle getirilmiş yünden külah ve keçe yapan ustayı ifade ediyor. Kentin yerel söz varlığına ilişkin akademik araştırmalarda kayıt altına alınan kelime, keçecilikle bağlantılı meslek isimleri arasında bulunuyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Burak Telli ve araştırmacı Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasında külahçı kelimesine yer veriliyor.
Araştırmada sözcük, yünden külah ve keçe hazırlayan kişi olarak açıklanıyor. Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün keçecilik üzerine hazırladığı resmî tanıtımda ise bu geleneksel üretimin malzemeleri ve aşamaları anlatılıyor.
KÜLAHÇI KEÇE VE KÜLAH HAZIRLAYAN USTAYI İFADE EDİYOR
Akademik çalışmaya göre külahçı, yün işçiliğiyle bağlantılı bir meslek adı.
Sözcüğün karşılığında külah ve keçe üretimi özellikle belirtiliyor.
Bu yönüyle külahçı, yalnızca hazır başlık satan kişiyi değil, yün malzemeyi işleyerek ürün hazırlayan ustayı ifade ediyor.
Ancak araştırmada külahçıların hangi mahallelerde çalıştığı veya üretimlerini hangi tarihlerde yoğunlaştırdığı belirtilmiyor.
Kelimenin belirli bir mesleki görevi ifade etmesi, yöresel zanaat adlandırmalarının anlaşılması bakımından önem taşıyor.
MARAŞ'IN GELENEKSEL GİYSİLERİ ARASINDA KEÇE KÜLAH VAR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün keçecilik tanıtımında, keçe külahın kentin geleneksel giyim ürünlerinden biri olduğu belirtiliyor.
Aynı yayında çobanların kullandığı kepeneğin de Maraşlı keçeciler tarafından hazırlandığı anlatılıyor.
Bu ürünlerde koyun veya kuzu yününden yararlanılıyor.
Keçe, liflerin uygun işlem ve koşullarda birbirine bağlanmasıyla elde edilen bir malzeme olarak değerlendiriliyor.
Külahçılık da yün ve keçe üretimiyle bağlantılı geleneksel mesleklerden biri.
Ancak akademik sözlükteki külahçı kelimesiyle resmî tanıtımda yer alan tüm keçecilik faaliyetlerinin birebir aynı mesleki görevleri kapsadığını söylemek mümkün değil.
KEÇENİN HAZIRLANMASINDA SU VE SABUN KULLANILIYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasında keçenin hazırlanmasına ilişkin üretim aşamaları da bulunuyor.
Resmî yayına göre yün, ilk aşamada ayıklanarak ayrıştırılıyor ve yumuşatılıyor.
Hazırlanan yün serildikten sonra sıkıştırılıyor. Daha sonraki aşamalarda su ve sabun kullanılarak liflerin birbirine bağlanması sağlanıyor.
Üretim sırasında farklı makinelerden ve tezgâhlardan yararlanılabiliyor.
Keçe, son işlemlerin ardından kurumaya bırakılıyor.
Bu bilgiler, külahçı kelimesinin ilişkili olduğu geleneksel üretim alanını anlamaya yardımcı oluyor.
Ancak bütün külahların aynı kalıpta veya aynı yöntemlerle hazırlandığına ilişkin bir veri bulunmuyor.
KEÇECİLİK KAHRAMANMARAŞ'IN EL SANATLARI ARASINDA
Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatlarına ilişkin resmî yayınlarda keçecilik, bakırcılık, semercilik ve farklı zanaatlarla birlikte ele alınıyor.
Keçeden hazırlanan ürünler arasında başlıklar, kepenekler ve çeşitli kullanım eşyaları bulunuyor.
Bakanlığın 2014 tarihli kaynak çalışmasına dayanan keçecilik tanıtımında mesleğin devamına ilişkin sorunlara da değiniliyor.
Ancak o yayında belirtilen eski iş yeri ve usta sayıları güncel durum olarak değerlendirilemez.
Bugün kaç külahçı veya keçeci ustasının faaliyet gösterdiğinin belirlenmesi için yeni saha kayıtları gerekiyor.
Kahramanmaraş ağzında bulunan külahçı sözcüğü, yün işçiliğiyle bağlantılı geleneksel meslek adlarının akademik kaynaklarda belgelenmiş örneklerinden biri olarak yer alıyor.
Muhabir: Sefa Başer
