Kahramanmaraş'ın geleneksel müzik kültüründe kullanılan yerel kelimelerden biri olan dembildek, darbuka anlamına geliyor. Türkoğlu ilçesinde yapılan ağız araştırmalarında kayıt altına alınan kelime, yöredeki düğün anlatımlarında kullanılan bir çalgı adı olarak dikkat çekiyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan araştırmasında dembildek sözcüğüne yer verildi.
Araştırmada darbuka karşılığıyla açıklanan kelimenin kullanım örneğinde, düğünde dembildek ve zurna çalınmasından söz ediliyor.
DEMBİLDEK KELİMESİ DARBUKA ANLAMINA GELİYOR
Türkoğlu ağzında kullanılan dembildek, vurmalı bir müzik aleti olan darbukanın yöresel adı olarak kaydedildi.
Akademik araştırmada kelimenin anlamı doğrudan darbuka olarak belirtiliyor.
Bu yönüyle dembildek, farklı bir müzik aletini değil, bilinen bir çalgının yerel konuşma dilindeki karşılığını ifade ediyor.
Kelimenin geçtiği örnek cümlede darbuka ve zurna birlikte anılıyor.
Bununla birlikte söz konusu örnekten hareketle Kahramanmaraş'ın bütün düğünlerinde darbuka ve zurnanın birlikte kullanıldığı sonucuna varılamıyor.
Araştırmanın ortaya koyduğu temel bilgi, dembildek adlandırmasının Türkoğlu ağzında bulunması.
DÜĞÜN ANLATIMLARINDA DEMBİLDEK ADI GEÇİYOR
Dembildek kelimesinin yalnızca akademik sözlüklerde yer almadığı, yerel kültür anlatımlarında da kullanıldığı görülüyor.
Kahramanmaraş'ın ağız özelliklerini ele alan yerel yayınlarda dembildek, darbuka karşılığıyla açıklanan sözcükler arasında bulunuyor.
Kahramanmaraş'ta Bugün gazetesinde 2022 yılında yayımlanan İbrahim Gülsu imzalı Maraş Cephesi Sancaklar Düşmeyecek başlıklı tarihî kurgu metninde de dembildek sözcüğü geçiyor.
Metinde darbuka anlamındaki bu kelime, müzik yapılan bir sahnenin anlatımında kullanılıyor.
Ancak söz konusu metin edebî bir eser niteliği taşıyor. Bu nedenle oradaki olayları doğrudan tarihî belge olarak değerlendirmek doğru değil.
Metin, kelimenin yöresel anlatım dilinde kullanılmasına örnek oluşturuyor.
KAHRAMANMARAŞ HALK MÜZİĞİNDE ÇALGILARIN YERİ
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yayımlanan Kahramanmaraş halk oyunlarına ilişkin bilgilerde, yörede kullanılan geleneksel çalgılar da sıralanıyor.
Kaynakta davul, zurna, kaval, kemane, bağlama, bendir ve meydir gibi çalgılara yer veriliyor.
Davul ve zurnanın yöresel halk oyunlarında önemli bir yere sahip olduğu belirtiliyor.
Kadın oyunlarında bağlama ve def kullanımından da söz ediliyor.
Bakanlığın hazırladığı bu çalgı listesi ile yerel sözlükte bulunan dembildek kelimesi farklı kaynakların verilerini oluşturuyor.
Dembildeğin akademik kayıtlarda bulunması, çalgının her dönemde veya bütün yöresel oyunlarda kullanıldığını tek başına kanıtlamıyor.
YÖRESEL MÜZİK TERİMLERİ KÜLTÜREL MİRAS TAŞIYOR
Kahramanmaraş'ın söz varlığında müzik aletlerinin yanı sıra türküler, ağıtlar ve çeşitli müzik uygulamalarıyla bağlantılı ifadeler de bulunuyor.
Bu kelimeler, yerel müzik kültürünün yalnızca ezgi ve ritimlerden oluşmadığını, çalgıların adlandırılmasında da kendine özgü dil özellikleri taşıdığını gösteriyor.
Dembildek sözcüğü, aynı çalgının yöresel dilde farklı bir adla ifade edilmesine örnek oluşturuyor.
Kelimenin hem ağız araştırmalarında hem de yerel edebî metinlerde yer alması, kültürel anlatımlardaki kullanımının belgelenmesine katkı sağlıyor.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinden derlenen dembildek sözcüğü, yörenin müzikle bağlantılı söz varlığı içerisinde dikkat çeken kelimeler arasında bulunuyor.
KAYNAKLAR: Esra Kirik, Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, 2025, s. 26. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kahramanmaraş'ta Halk Oyunları. İbrahim Gülsu, Maraş Cephesi Sancaklar Düşmeyecek, 2022.
Muhabir: Sefa Başer
