Kahramanmaraş'ın geleneksel zanaatlarına ilişkin söz varlığında bulunan kuru çekiç, çeliğin ısıtılmadan çekiçlerle dövülmesi işlemini ifade ediyor. Kentin meslek terminolojisini inceleyen akademik araştırmada yer alan kelime, metal işçiliğine ilişkin özel bir yöntem olarak açıklanıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasının 583. sayfasında kuru çekiç işleminin ayrıntılı tanımı bulunuyor.
Tanımda 1 ila 1,5 kilogramlık çekiçlerin kullanılması ve çeliğin ısıtılmadan dövülmesi özellikle belirtiliyor.
KURU ÇEKİÇ ÇELİĞİN ISITILMADAN DÖVÜLMESİDİR
Akademik araştırmaya göre kuru çekiç işlemi, çeliğin ısıtılmadan dövülmesiyle ilgili.
Kaynakta kullanılan çekiçlerin ağırlığı 1 ila 1,5 kilogram olarak belirtiliyor.
Tanımda bu işlemin, çeliğin kullanımda daha sağlam olması, iyi çalışması ve ilk keskinliğini koruması amacıyla uygulandığı anlatılıyor.
Ancak sözü edilen yararlar, akademik kaynakta geleneksel tekniğin amacı olarak açıklanıyor. Bunların bütün çelik türlerinde deneysel olarak kanıtlandığı sonucu çıkarılamaz.
Çeliğin özellikleri, üretim yöntemi ve uygulanan işlemler arasında teknik farklılıklar bulunabiliyor.
MARAŞ BIÇAKÇILIĞININ ÖZEL TERİMLERİ VAR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bıçakçılık tanıtımında, kent merkezindeki Demirciler Çarşısı ile Hartlap yerleşiminin geleneksel bıçak üretimiyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Resmî yayında bıçakların çelik veya demir bölümüne namti adı verildiği açıklanıyor.
Bıçak sapında geçmişte farklı ağaç türleri ve boynuz kullanıldığı, sonraki dönemlerde plastik ve fiber malzemelerin de yaygınlaştığı anlatılıyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş bıçakçılığında üretim parçalarının ve malzemelerin kendilerine özgü adları bulunduğunu gösteriyor.
SOĞUK DÖVME İLE SICAK DÖVME AYRILMALI
Kuru çekiç tanımının ayırt edici yönü, çeliğin ısıtılmadan dövülmesi.
Metal işçiliğinde ısıtılarak şekillendirme de farklı bir işlem olarak uygulanabiliyor.
Bu nedenle kızgın demirin örs üzerinde dövülmesini gösteren her fotoğrafın doğrudan kuru çekiç işlemini belgelediğini söylemek doğru değil.
Aynı şekilde bir bıçağın üretiminde çekiç kullanılması, bütün aşamalarda kuru çekiç tekniğinin uygulandığı anlamına gelmiyor.
Akademik kaynakta açıklanan işlemin gerçek uygulamasını gösterebilmek için yöntemin yapıldığı bir atölyeden alınmış fotoğraf veya teknik kayıt gerekiyor.
GELENEKSEL ZANAAT BİLGİSİ ARAŞTIRILIYOR
Kahramanmaraş ağız araştırmasında kuru çekiç, meslek ve iş adlarına ilişkin söz varlığı içerisinde yer alıyor.
Bu kayıt, zanaat dilinde yalnızca ürün isimlerinin değil, üretim işlemlerinin de özel adlandırmalara sahip olduğunu gösteriyor.
Ancak mevcut kaynak, kuru çekiç yönteminin bugün Kahramanmaraş'taki bütün bıçakçı atölyelerinde kullanıldığını doğrulamıyor.
Ayrıca hangi ustaların bu işlemi gerçekleştirdiği veya güncel üretimde hangi çelik türlerinde uygulandığı konusunda ayrıntı bulunmuyor.
Kuru çekiç kelimesi, Maraş'ın metal işçiliği terminolojisinde belgelenmiş bir işlem adı olarak önem taşıyor.
Araştırma kaynakları: Telli ve Aslan, 2023, s. 583 · Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Bıçakçılık
Muhabir: Sefa Başer
