Kahramanmaraş'ın yöresel konuşma dilinde çam kozalağı için kullanılan hozalak kelimesi, akademik bir ağız araştırmasında kayıt altına alındı. Kentin bitkilerle bağlantılı söz varlığını inceleyen çalışmada hozalak, doğrudan çam kozalağı anlamıyla açıklanıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan tarafından hazırlanan, 2023 yılında Edebî Eleştiri Dergisi'nde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı araştırmanın 582. sayfasında sözcüğe yer veriliyor.
Kelimenin belgelenmesi, Kahramanmaraş'ta doğal çevreyle bağlantılı nesnelerin yerel dilde nasıl adlandırıldığını gösteriyor. Ancak araştırma, bu sözcüğün kentin bütün ilçelerinde aynı sıklıkla kullanıldığını ortaya koymuyor.
HOZALAK ÇAM KOZALAĞINI İFADE EDİYOR
Akademik araştırmada hozalak kelimesinin karşılığı açık biçimde çam kozalağı olarak belirtiliyor.
Kozalak, çam türlerinin üreme yapılarından biri. Farklı çam türlerinde kozalakların büyüklüğü, biçimi ve görünümü değişebiliyor.
Ancak Kahramanmaraş ağız araştırmasında hozalak kelimesinin yalnızca belirli bir çam türünün kozalağı için kullanıldığına ilişkin açıklama bulunmuyor.
Bu nedenle kelimenin kapsamını yalnızca kızılçam, karaçam veya fıstıkçamıyla sınırlandırmak mümkün değil.
BAŞKONUŞ YAYLASINDA ÇAM TÜRLERİ BULUNUYOR
Kahramanmaraş'ın doğal bitki örtüsünde çam ağaçlarının bulunduğu resmî kaynaklarda da belirtiliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yayımlanan Başkonuş Yaylası tanıtımında, Onikişubat ilçesindeki bölgede kızılçam ve Toros karaçamının yetiştiği bilgisi yer alıyor.
Aynı kaynakta sedir, kayın, göknar ve başka ağaç türlerinden de söz ediliyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'ın orman varlığı ile yerel bitki adları arasında araştırılabilecek bir bağ bulunduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte hozalak kelimesinin özellikle Başkonuş Yaylası'nda kullanıldığını kanıtlayan ayrı bir kayıt bulunmuyor.
YEREL BİTKİ ADLARI SÖZ VARLIĞINDA YER ALIYOR
Telli ve Aslan'ın araştırmasında yalnızca hozalak değil, çiçekler, çalılar ve başka bitkilerle ilgili yöresel isimler de bulunuyor.
Bu adlandırmalar, aynı bitkinin standart Türkçede ve yerel konuşma dilinde farklı isimler taşıyabildiğini ortaya koyuyor.
Hozalak örneğinde akademik çalışmanın doğruladığı temel bilgi, sözcüğün çam kozalağı karşılığıyla kayıt altına alınmış olması.
Kelimenin tarihsel kökeni, ilk kullanım tarihi veya geçmişte hangi amaçlarla kullanıldığı konusunda ise çalışmada ayrı bir açıklama bulunmuyor.
DOĞA KELİMELERİ KÜLTÜREL MİRASIN PARÇASI
Yerel ağız araştırmaları, doğal çevreye ilişkin sözcüklerin yazılı kaynaklara aktarılmasına yardımcı oluyor.
Bu kelimeler, günlük yaşamda karşılaşılan ağaç, bitki ve doğa unsurlarının yöresel isimlerini belgelemek açısından önem taşıyor.
Hozalak sözcüğü de Kahramanmaraş'ın bitki adlarına ilişkin söz varlığında kayıtlı bir örnek.
Kelimelerin farklı mahallelerdeki kullanımı, daha geniş kapsamlı saha görüşmeleriyle araştırılabilir.
Araştırma kaynakları: Telli ve Aslan, 2023, s. 582 · Kültür Portalı, Başkonuş Yaylası. Fotoğrafın kendi dosya sayfasındaki CC BY-SA 4.0 lisansı doğrulandı.
Muhabir: Sefa Başer
