Kahramanmaraş ağzında harfene, insanların ortaklaşa hazırladığı yemeği anlatıyor. Kelime akademik sözlükte belgelendi.
Kahramanmaraş'ın yöresel konuşma dilinde harfene kelimesi, ortaklaşa yapılan yemeği ifade ediyor. Kentin mutfak kültürüyle ilgili söz varlığı arasında bulunan bu kelime, akademik araştırmada kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinden Burak Telli ve araştırmacı Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 81. sayfasında harfene sözcüğünün karşılığı doğrudan ortaklaşa yapılan yemek olarak açıklanıyor.
Sözcük, araştırmanın yiyecek ve içecek adları bölümünde bulunuyor. Ancak akademik tanımda belirli bir yemek tarifi veya malzeme listesi verilmiyor.
Bu ayrıntı, harfenenin tek bir yemek çeşidinden çok, yemeğin birlikte hazırlanmasına ilişkin bir adlandırma olduğunu gösteriyor.
HARFENE ORTAKLAŞA YAPILAN YEMEĞİ ANLATIYOR
Akademik kaynakta harfene kelimesi, ortaklaşa yapılan yemek anlamıyla kayıtlı.
Tanımda kullanılan ortaklaşa ifadesi, yemeğin hazırlanmasında birden fazla kişinin yer almasıyla bağlantılı.
Ancak çalışmada katılımcıların malzemeleri nasıl paylaştığı, yemek masraflarını kimin karşıladığı veya yemeğin hangi vesileyle hazırlandığı belirtilmiyor.
Bu nedenle harfene kelimesinin mutlaka piknik, düğün, bayram veya başka bir özel gün için kullanıldığını söylemek mümkün değil.
Sözlük maddesi, uygulamanın bütün kurallarını değil, kelimenin temel anlamını belgeliyor.
GELENEKSEL YEMEKLERİN TOPLUMSAL YÖNÜ BULUNUYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yer alan törensel yemekler araştırmasında, Anadolu'da topluca hazırlanan ve tüketilen yemeklerin kültürel niteliği açıklanıyor.
Resmî kaynakta doğum, sünnet, düğün ve ölüm gibi farklı yaşam olaylarıyla bağlantılı toplu yemek uygulamalarından söz ediliyor.
Bu bilgiler, geleneksel yemek kültürünün yalnızca tariflerle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Ancak Kültür Portalı'nda açıklanan bütün törensel yemekleri Kahramanmaraş'taki harfene ile aynı uygulama olarak değerlendirmek doğru değil.
Harfene kelimesinin anlamı Kahramanmaraş ağız araştırmasına dayanıyor. Törensel yemekler kaynağı ise Anadolu'daki toplu yemeklerin genel kültürel çerçevesini açıklıyor.
MARAŞ MUTFAĞINDA YEMEK ADLARI ÇEŞİTLİLİK GÖSTERİYOR
Kahramanmaraş'ın geleneksel mutfağında farklı yemekler, hazırlama işlemleri ve sofra alışkanlıkları bulunuyor.
Yerel ağız araştırmaları, bu kültürle bağlantılı bazı kelimelerin standart Türkçeden farklı anlamlarda kullanılabildiğini gösteriyor.
Harfene de yemeğin içeriğinden çok hazırlanma biçimine ilişkin anlamıyla dikkat çekiyor.
Bununla birlikte sözcüğün yalnızca belirli yemeklere verilen bir ad olduğu veya mutlaka et, bulgur ya da sebze içermesi gerektiği yönünde doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle harfene adı altında kaynağı bulunmayan bir yemek tarifi sunmak doğru değil.
ORTAK SOFRA KELİMELERİ KÜLTÜREL HAFIZADA
Harfene, Kahramanmaraş ağzında yemek kültürünün toplumsal yönünü anlatan kelimeler arasında bulunuyor.
Akademik araştırmada kaydedilmesi, sözcüğün yöresel anlamının gelecek çalışmalarda karşılaştırılabilmesine imkân sağlıyor.
Ancak bugün Kahramanmaraş'ın hangi ilçelerinde harfene adıyla yemek hazırlandığı veya geleneğin hangi sıklıkta sürdürüldüğü hakkında güncel saha verisi bulunmuyor.
Kelimenin ilk kullanım tarihi de mevcut araştırmada kesin olarak belirtilmiyor.
Harfene, Kahramanmaraş'ta ortaklaşa hazırlanan yemeği ifade eden ve bilimsel söz varlığı çalışmalarında belgelenen yöresel kelimelerden biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 81:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Kültür Portalı, Törensel Yemekler:
https://kulturportali.gov.tr/portal/torensel-yemekler
https://kulturportali.gov.tr/portal/torensel-yemekler
Muhabir: SERPİL KARA
