Kahramanmaraş'ta oyma sandalyenin adı kırma
Kahramanmaraş'ta oyma sandalyenin adı kırma
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın geleneksel ayakkabı kültüründe çeltik çarığı, tarlaya giren suyun dışarı çıkabilmesi için delikli hazırlanıyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel ayakkabı türleri arasında bulunan çeltik çarığı, tarlalarda çalışmayı kolaylaştırmak ve içine giren suyun dışarı çıkmasını sağlamak amacıyla delikli hazırlanan çarığı ifade ediyor.
Kentin yöresel giyim ve meslek söz varlığını inceleyen akademik araştırmada belgelenen kelime, geçmişte tarımsal çalışma koşullarıyla bağlantılı olarak kullanılan ayakkabı türlerinden birini tanımlıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı araştırmasının 80. sayfasında çeltik çarığı, giyecek adları arasında bulunuyor.
Akademik tanıma göre çarık, tarlada rahat çalışmak için hazırlanıyor ve içine su girdiğinde dışarı çıkabilmesi amacıyla delikli yapılıyor.
ÇELTİK ÇARIĞININ AYIRT EDİCİ ÖZELLİĞİ DELİKLİ YAPISI
Akademik kaynakta çeltik çarığının temel özelliği, suyun dışarı çıkmasına uygun şekilde hazırlanması olarak açıklanıyor.
Bu tasarım, çarığın tarımsal çalışma ortamıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.
Ancak araştırmada deliklerin sayısı, çapı, konumu veya ayakkabının üretim aşamaları belirtilmiyor.
Aynı şekilde her çeltik çarığının aynı kalıpta hazırlandığına ilişkin teknik bir standart da verilmiyor.
Bu nedenle sözlük maddesinden hareketle çeltik çarığının ayrıntılı üretim şemasını çizmek mümkün değil.
ÇARIK GELENEKSEL DERİ AYAKKABILAR ARASINDA
Türk Tarih Kurumunun 14 Nisan 2026 tarihinde yayımladığı Ansiklopedik Türk Tarih Sözlüğü maddesinde çarık, manda veya sığır derisinden yapılan ayakkabı çeşidi olarak açıklanıyor.
Tarih sözlüğünde çarığın farklı biçimlerde üretildiği, kırsal yaşamda kullanılan örneklerinin bulunduğu belirtiliyor.
Ancak bu genel açıklama, Kahramanmaraş'taki çeltik çarığının bütün örneklerinin aynı deri türünden yapıldığını göstermiyor.
Çeltik çarığına ilişkin özel tanımın kaynağı, Kahramanmaraş ağız araştırması.
Türk Tarih Kurumunun kaydı ise çarığın geleneksel ayakkabı kültüründeki genel yerini açıklıyor.
ÇELTİK TARIMI SUYLA BAĞLANTILI BİR ÜRETİM ALANI
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nde çeltik, kabuğu ayrılmamış pirinç tanesi ve bitkisi olarak tanımlanıyor.
Ansiklopedide çeltiğin su içerisinde yetişebilen tahıllardan biri olduğu belirtiliyor.
Bu bilgi, çeltik çarığının isminde geçen tarımsal faaliyetle su arasındaki bağlantıyı anlamaya yardımcı oluyor.
Ancak bu iki kaynak, çeltik çarığının Kahramanmaraş'ta belirli bir tarihte hangi tarlalarda kullanıldığını veya kentteki bütün çeltik üreticilerinin bu ayakkabıyı giydiğini göstermiyor.
MARAŞ'IN AYAKKABI KELİMELERİ KAYIT ALTINA ALINIYOR
Kahramanmaraş ağız araştırmasında çarık ve yemeni çeşitleriyle bağlantılı farklı adlandırmalar bulunuyor.
Çeltik çarığı, bunlar arasında kullanım amacı ve delikli yapısıyla açıklanan örneklerden biri.
Ancak kelimenin ortaya çıktığı dönem, hangi ilçelerde yaygınlaştığı ve günümüzde üretiminin sürüp sürmediği hakkında kesin bilgi bulunmuyor.
Bu bilgiler için geleneksel ayakkabı ustalarıyla yapılacak yeni saha görüşmeleri gerekiyor.
Çeltik çarığı, Kahramanmaraş'ın geleneksel ayakkabı kültürünü ve tarımsal çalışma koşullarına uygun giysi adlarını belgeleyen yöresel bir kelime olarak akademik kaynaklarda yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 80:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Türk Tarih Kurumu, Ansiklopedik Türk Tarih Sözlüğü, Çarık:
https://sozluk.ttk.gov.tr/detay/2392/%C3%87ar%C4%B1k-%28%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%82%29
TDV İslâm Ansiklopedisi, Çeltik:
https://islamansiklopedisi.org.tr/celtik

Muhabir: Sefa Başer