Kahramanmaraş'ta çeltik çarığının bilinmeyen özelliği
Kahramanmaraş'ta çeltik çarığının bilinmeyen özelliği
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'a özgü bahri cevizi, yağlı içi ve kendine has aromasıyla tanımlanıyor. Yerel çeşit Bahri Koz adıyla tescillendi.
Kahramanmaraş'ın yerel ceviz çeşitlerinden bahri, akademik ağız araştırmasında kabuğu kalın, içi dolgun, kendine özgü aroması bulunan yağlı bir ceviz olarak tanımlanıyor. Kentte uzun yıllardır bilinen bu ad, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinin ceviz araştırmalarında da yer alıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımladığı Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 81. sayfasında bahri, yiyecek ve içecek adları içerisinde bulunuyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinin 2019 tarihli bilim ve kültür bülteninde ise halk arasında Bahri Koz adıyla bilinen yerel ceviz üzerinde yürütülen ıslah çalışmasının tamamlandığı belirtiliyor.
Üniversitenin kaydına göre Bahri Koz, 25 Ekim 2019 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığının millî çeşit listesine alındı.
BAHRİ CEVİZİNİN YEREL ANLAMI BELGELENDİ
Akademik sözlükte bahri cevizi, kabuğu kalın ve içi dolgun bir ceviz türü olarak tanımlanıyor.
Tanımda ürünün yağlı yapısı ve kendine özgü aroması özellikle belirtiliyor.
Bu özellikler, yerel konuşma dilinde bahri adıyla tanınan cevizin nasıl tarif edildiğini ortaya koyuyor.
Ancak sözlük maddesi, cevizlerin ortalama ağırlığı, kabuk kalınlığının milimetre cinsinden değeri veya yağ oranının laboratuvar sonucu hakkında sayısal veri içermiyor.
Bu nedenle sözlükteki niteliklerin bütün üretim bölgelerinde aynı ölçülerle gerçekleştiği ileri sürülemez.
BAHRİ KOZ 2019 YILINDA MİLLÎ ÇEŞİT LİSTESİNE GİRDİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesinin ceviz ıslah programında yerel çeşitler üzerinde çalışmalar yürütüldü.
Üniversitenin 2019/3 tarihli bültenine göre çalışmalar Prof. Dr. Mehmet Sütyemez, Dr. Akide Özcan ve Dr. Şakir Burak Bükücü tarafından gerçekleştirildi.
Bahri Koz ve Efsus 46 isimli iki ceviz çeşidinin tescil işlemleri tamamlandı.
Resmî üniversite yayınında Bahri Koz'un yıllardır Kahramanmaraş merkez köylerinde yetiştirildiği ve halk arasında aynı adla bilindiği ifade ediliyor.
Bu kayıt, yöresel bir ceviz adının bilimsel çeşit geliştirme çalışmalarında da değerlendirildiğini gösteriyor.
CEVİZ ÜRETİMİNDE FARKLI YEREL ÇEŞİTLER BULUNUYOR
Kahramanmaraş, ceviz üretimiyle tanınan iller arasında bulunuyor.
Anadolu Ajansının 2025 yılında yayımladığı haberde, KSÜ bünyesinde geliştirilen farklı ceviz çeşitlerinin özellikleri anlatıldı.
Üniversitede yürütülen çalışmalar kapsamında Bertiz Hilali, Diriliş, Helete Güneşi ve Ahir-Nut isimli çeşitlerin de geliştirildiği belirtildi.
Ancak bu çeşitler Bahri Koz ile aynı ürün olarak değerlendirilmemeli.
Benzer şekilde, coğrafi işaretli Çağlayancerit cevizi ile Bahri Koz'un ayrı kayıt ve ürün isimleri olduğu dikkate alınmalı.
YEREL ÜRÜN ADLARI TARIM TARİHİNE KATKI SAĞLIYOR
Bahri sözcüğünün Kahramanmaraş ağzında bulunması, tarımsal ürünlerin yöresel adlandırmalarının korunması açısından önem taşıyor.
Yerel çeşitlerin akademik araştırmalara ve resmî kayıtlara girmesi, üretim geçmişlerinin incelenmesine yardımcı oluyor.
Bununla birlikte günümüzde Kahramanmaraş'ta Bahri Koz yetiştirilen toplam alan, yıllık üretim miktarı veya güncel satış fiyatı hakkında bu kaynaklarda yeterli veri bulunmuyor.
Bahri, Kahramanmaraş'ın hem yerel dilinde hem de tarımsal çeşit çalışmalarında belgelenmiş ceviz adlarından biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 81:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673

Muhabir: SERPİL KARA