Kahramanmaraş ağzında gışıncelik, kış akşamlarının geç saatlerinde tüketilen yöresel yiyecekler için kullanılan isimdir.
Kahramanmaraş'ın geleneksel mutfak sözlüğünde bulunan gışıncelik, kış akşamlarında genellikle geç saatlerde yenilen yöresel yiyecekleri ifade ediyor. Yöresel yemek adları arasında yer alan bu sözcük, Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 tarihli akademik araştırmasında kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmanın 81. sayfasında gışıncelik, yiyecek ve içecek adları arasında sıralanıyor.
Araştırmada kelimenin karşılığı, kış akşamlarında genellikle geç saatlerde tüketilen yöresel yiyecekler olarak açıklanıyor.
Ancak tanımda belirli bir yemek listesi bulunmuyor. Bu nedenle gışınceliğin yalnızca tek bir yiyeceğe verilen isim olduğu söylenemez.
GIŞINCELİK KIŞ AKŞAMI YİYECEKLERİNİ ANLATIYOR
Akademik tanımda iki unsur öne çıkıyor: kış mevsimi ve geç saatlerde yiyecek tüketimi.
Gışıncelik, bu özelliğiyle yalnızca belirli bir yemek tarifini değil, yiyeceklerin tüketildiği zamanı da anlatıyor.
Ancak araştırma, yiyeceklerin nasıl hazırlandığı, hangi günlerde tüketildiği veya sofra düzeninin nasıl olduğu hakkında ayrıntılı bilgi içermiyor.
Bu nedenle bütün ailelerde aynı uygulamanın bulunduğu ileri sürülemez.
MARAŞ MUTFAĞINDA KIŞLIK YİYECEK ÇEŞİTLİLİĞİ
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yayımlanan Kahramanmaraş Şıra Çeşitleri tanıtımında, kış aylarında tüketilen geleneksel yiyecekler anlatılıyor.
Resmî kaynakta pekmez, bastık, bestil, samsa ve sucuk gibi ürünlerin kışlık mutfak kültüründeki yerinden söz ediliyor.
Bu yiyecekler, kentte kış mevsimine yönelik hazırlanan ürünlere ilişkin doğrulanmış örnekler oluşturuyor.
Ancak bu ürünlerin tamamının yöresel konuşmada gışıncelik olarak adlandırıldığına ilişkin doğrudan kayıt bulunmuyor.
KIŞLIK YİYECEKLER GELENEKSEL ÜRETİMLE HAZIRLANIYOR
Kültür Portalı'ndaki açıklamada şıra ürünlerinin üzüm hasadından sonra hazırlanması ve kış tüketimi için saklanması ele alınıyor.
Pekmez ve üzümden elde edilen diğer ürünlerin hazırlanışına ilişkin geleneksel yöntemler de tanıtılıyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş mutfağında mevsimlik yiyecek hazırlamanın yerini gösteriyor.
Bununla birlikte kışlık üretimle gışıncelik adı verilen geç saat yiyecekleri aynı kavram değildir. Bir ürünün kış için hazırlanması, mutlaka gışıncelik kapsamında tüketildiği anlamına gelmez.
KIŞ GECELERİNİN YÖRESEL ADLANDIRMASI BELGELENDİ
Kahramanmaraş'ın yemek kültüründe yiyeceklerin adları kadar tüketim zamanlarını anlatan kelimeler de bulunuyor.
Gışıncelik, kış gecelerinde geç saatlerde yenilen yiyecekleri ifade etmesi bakımından bu söz varlığının bir örneği.
Kelimenin hangi ilçelerde daha yaygın olduğu, bugün hangi yiyecekler için kullanıldığı veya ne zamandan beri bilindiği konusunda doğrulanmış güncel bir envanter bulunmuyor.
Gışıncelik, Kahramanmaraş'ın geleneksel kış gecesi yemek kültüründe akademik olarak belgelenmiş yöresel kelimeler arasında yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 81:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Şıra Çeşitleri – Kahramanmaraş:
https://kulturportali.gov.tr/turkiye/kahramanmaras/neyenir/sira-cesitleri
https://kulturportali.gov.tr/turkiye/kahramanmaras/neyenir/sira-cesitleri
GoTürkiye, Kahramanmaraş'ın Yöresel Lezzetleri:
https://goturkiye.com/tr/kahramanmaras/tat
https://goturkiye.com/tr/kahramanmaras/tat
Muhabir: Sefa Başer



