Maraş taş kadayıfında coğrafi işaret süreci gündemde
Maraş taş kadayıfında coğrafi işaret süreci gündemde
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın Onikişubat ilçesine bağlı Süleymanlı Mahallesi'nde bulunan tarihî Orta Çeşme, yüzyıllar öncesine uzandığı değerlendirilen mimarisi ve korunma süreciyle yeniden gündemde. Eski adı Zeytun olan yerleşimde bulunan çeşmenin, Dulkadiroğlu Beyliği'nin son dönemlerinde veya bölgenin Osmanlı yönetimine geçmesinin ardından inşa edilmiş olabileceği belirtiliyor. Ancak yapı üzerinde inşa kitabesi bulunmadığından kesin yapım yılı bilinmiyor.
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü teknik personeli, 25 Mart 2026 tarihinde çeşmede yerinde inceleme yaptı. İnceleme sonucunda eserin 2016 yılında tescil edildiği belirlenirken çevre temizliği, restorasyon ve bölgedeki diğer kültür varlıklarıyla birlikte değerlendirilmesine yönelik çalışmaların başlatıldığı açıklandı.
Orta Çeşme, Süleymanlı'nın yalnızca tarihî yapılarını değil, geçmiş dönemlerin mahalle yaşamını ve su kullanım kültürünü de yansıtan bir eser olarak öne çıkıyor. Ancak Kasım 2026 itibarıyla restorasyonun tamamlandığını gösteren güncel bir resmî kabul veya açılış duyurusu doğrulanamadı.
ORTA ÇEŞME 2016 YILINDAN BU YANA TESCİLLİ
Süleymanlı Mahallesi'ndeki Orta Çeşme, koruma altındaki kültür varlıkları arasında bulunuyor.
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün Mart 2026 tarihli teknik bilgi notuna göre çeşme, Süleymanlı'da 115 ada 7 parselde yer alıyor. Taşınmazın mülkiyeti Maliye Hazinesine ait.
Gaziantep Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 27 Mayıs 2016 tarihli ve 1750 sayılı kararıyla yapı, Orta Çeşme adı altında tescil edildi.
Bu tescil kararı, çeşmenin sıradan bir mahalle su yapısı değil, korunması gereken tarihî eser niteliği taşıdığını ortaya koyuyor.
Tescilli yapıların korunmasında kullanılacak malzemeler, uygulanacak müdahale yöntemleri ve çevre düzenlemeleri ilgili koruma mevzuatı çerçevesinde değerlendiriliyor.
Orta Çeşme'nin tarihî niteliğinin devamlılığı açısından da özgün taş yüzeylerin, su çıkış bölümünün ve mimari düzeninin korunması önem taşıyor.
DULKADİROĞLU DÖNEMİNE UZANABİLECEĞİ DEĞERLENDİRİLİYOR
Tarihî Orta Çeşme'nin kesin yapım tarihi bilinmiyor.
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün teknik değerlendirmesine göre mimari özellikleri, eserin Dulkadiroğlu Beyliği'nin son döneminde veya beyliğin Osmanlı yönetimine katılmasının hemen ardından yapılmış olabileceğine işaret ediyor.
Ancak bu değerlendirme kesin arkeolojik tarihlendirme niteliğinde değil.
Çeşmenin üzerinde inşa veya onarım kitabesi bulunmaması, eserin hangi tarihte ve kimin tarafından yaptırıldığının belirlenmesini güçleştiriyor.
Bu nedenle eserin belirli bir hükümdar veya yönetici tarafından yaptırıldığına ilişkin kesin bir bilgi ortaya konulamıyor.
Süleymanlı'nın tarihî geçmişi, bölgenin eski yerleşim dokusu içerisinde önemli yer tutuyor. Mahallenin eski adı olan Zeytun da yerel tarih araştırmalarında karşılaşılan isimlerden biri.
Orta Çeşme'nin bu tarihî yerleşim içindeki konumu, yapının yalnızca mimari açıdan değil, yerleşim kültürü bakımından da değerlendirilmesini mümkün kılıyor.
KEMERLİ MİMARİSİ VE TEK LÜLELİ YAPISI DİKKAT ÇEKİYOR
Orta Çeşme, doğudan batıya doğru alçalan engebeli arazi üzerinde, batıya cepheli ve araziye gömülü biçimde inşa edilmiş.
Teknik incelemeye göre yapıda yaklaşık 65 santimetre derinliğinde kemerli bir niş bulunuyor.
Çeşmenin su çıkışı tek lüleden oluşuyor. Ön kısmında ise tek parça taştan oyularak hazırlanmış su teknesi yer alıyor.
İnce yonu taş kullanılarak inşa edilen yapının sonraki dönemlerde çeşitli onarımlar geçirdiği anlaşılıyor.
Bu onarımlar sırasında moloz taş ve kaba yonu taş kullanılması, çeşmenin özgün mimari bütünlüğünü kısmen değiştirmiş.
Yapıda belirgin bir süsleme bulunmuyor.
Buna rağmen kemerli nişi, taş teknesi ve geleneksel yapı malzemeleri, çeşmenin tarihî kimliğini oluşturan temel unsurlar arasında yer alıyor.
Özellikle tek parça taş tekne, geçmiş dönemlerde suyun toplanması ve kullanılması için geliştirilen pratik mimari çözümlerden biri olarak değerlendirilebilir.
6 ŞUBAT DEPREMLERİ SONRASI HASAR DURUMU İNCELENDİ
Orta Çeşme'nin deprem sonrası durumuna ilişkin önemli bilgilerden biri, kültürel miras hasar tespit araştırmalarında bulunuyor.
2024 tarihli kültürel miras hasar tespit raporuna dayanan Kültür Envanteri kaydında yapı, ON-16 koduyla tanımlanıyor.
Kayıtta, çeşmede doğrudan deprem kaynaklı bir hasar tespit edilmediği, buna karşılık genel mevcut durumunun hafif hasarlı olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Bu iki durumun birbirinden ayrılması gerekiyor. Yapının hafif hasarlı olması, söz konusu hasarın mutlaka 6 Şubat depremlerinden kaynaklandığını göstermiyor.
Tarihî çeşmelerde zamanla oluşan malzeme kayıpları, geçmiş dönem onarımları ve çevresel etkiler de koruma ihtiyacını artırabiliyor.
Mart 2026'da gerçekleştirilen yerinde incelemenin ardından başlatıldığı duyurulan koruma çalışmaları, bu nedenle yapının uzun vadeli korunması bakımından önem taşıyor.
SÜLEYMANLI'NIN DİĞER TARİHÎ ESERLERİYLE BİRLİKTE ELE ALINIYOR
Süleymanlı Mahallesi'nde Orta Çeşme dışında da tarihî ve kültürel değerler bulunuyor.
Bölgedeki eski yerleşim dokusu, taş yapılar ve farklı dönemlerden kalan eserler, mahallenin kültürel geçmişinin araştırılmasına katkı sağlıyor.
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Orta Çeşme'nin korunmasına yönelik çalışmaların diğer kültür varlıklarıyla birlikte bütüncül biçimde ele alınacağını bildirdi.
Bu yaklaşım, tek bir yapının onarılmasının ötesinde tarihî çevrenin birlikte değerlendirilmesine imkân sağlayabilir.
Ancak bütün tarihî eserlerin aynı proje kapsamında restore edileceği, çalışmaların belirli bir tarihte tamamlanacağı veya yeni bir turizm rotasının resmen hizmete alınacağı yönünde kesin açıklama bulunmuyor.
Bu nedenle Süleymanlı için planlanan koruma yaklaşımı, tamamlanmış bir turizm projesi olarak değerlendirilmemeli.
ZİYARET VE ULAŞIM KOŞULLARI
Orta Çeşme, Onikişubat ilçesinin Süleymanlı Mahallesi'nde bulunuyor.
Mahalleye karayoluyla ulaşılabilse de çeşmenin tam çevresindeki güncel yaya erişimi, çalışma alanı sınırları ve restorasyon nedeniyle uygulanan kısıtlamalar doğrulanamadı.
Kültür Envanteri kaydında yapı erişilebilir olarak gösteriliyor. Ancak bu bilgi, 2026 yılında başlatılan koruma çalışmalarının her aşamasında çeşmeye serbestçe yaklaşılabileceği anlamına gelmiyor.
Eser için bağımsız bir müze giriş tarifesi veya resmî ziyaret saati de tespit edilemedi.
Süleymanlı'daki diğer çeşmelerle Orta Çeşme'nin karıştırılmaması gerekiyor. Özellikle Soğukpınar Çeşmesi ayrı bir tarihî yapıdır.
Orta Çeşme'nin korunması, Onikişubat'ın eski mahalle ve kırsal yerleşim mirasının gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşıyor.
KAYNAK BAĞLANTILARI – EDİTORYAL KONTROL

Muhabir: Sefa Başer