Kahramanmaraş'ın geleneksel mutfak kültüründe yer alan aşgatmacı, bulgur pilavına sarımsaklı yoğurt katılmasıyla hazırlanan yöresel bir yemek olarak akademik kayıtlarda bulunuyor. Yemeğin adı, Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 30 Aralık 2023 tarihinde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı araştırmasında belgelendi.
Çalışmanın 81. sayfasında aşgatmacı, yiyecek ve içecek adları arasında sıralanıyor. Tanımda bulgur pilavı ile sarımsaklı yoğurdun birleştirilmesi temel hazırlama yöntemi olarak aktarılıyor.
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığını ele alan başka bir kayıtta ise yemeğin soğuk tüketilebilen bir yaz yemeği olduğu belirtiliyor. İki tanımın malzeme ayrıntılarında farklılık bulunması, tarifin tek bir standart reçeteyle açıklanmasını güçleştiriyor.
AŞGATMACININ TEMELİNDE BULGUR VE YOĞURT BULUNUYOR
Akademik araştırmada aşgatmacının belirleyici özelliği, hazırlanmış bulgur pilavına sarımsaklı yoğurt eklenmesi olarak açıklanıyor.
Ancak çalışmada bulgurun çeşidi, kullanılan su miktarı, pişirme süresi ve yemeğin servis sıcaklığı hakkında ayrıntılı bir reçete sunulmuyor.
Bu nedenle yalnızca akademik tanımdan hareketle kesin ölçüler içeren bir aşgatmacı tarifi oluşturmak mümkün değil.
YEREL SÖZ VARLIĞINDA FARKLI TARİF AYRINTILARI VAR
Maraş Söz Varlığı adlı yerel kültür kaynağında aşgatmacı, bulgur pilavına yoğurt, tuz, su ve isteğe bağlı nane eklenerek hazırlanan soğuk bir yaz yemeği olarak tanımlanıyor.
Bu kayıtta sarımsak açıkça belirtilmezken akademik makalede sarımsaklı yoğurt kullanımı öne çıkıyor.
Farklı tarif tanımları birbirinin yerine geçirilmemeli. Bunlar, sözlü kültürde kaydedilmiş iki ayrı açıklama olarak değerlendirilmelidir.
KAHRAMANMARAŞ MUTFAĞINDA BULGURUN YERİ
Kahramanmaraş'ta bulgur; pilav, çorba, köfte ve çeşitli yöresel yemeklerde kullanılan temel malzemelerden biri.
Anadolu Ajansının 8 Mayıs 2025 tarihli Kahramanmaraş kültür dosyasında da kentin zengin mutfak geleneğine dikkat çekiliyor.
Bununla birlikte Maraş tarhanası, dövme pilavı ve aşgatmacı birbirinden farklı ürünlerdir. Aynı veya benzer malzemelerin kullanılması, yemeklerin aynı tarif olduğu anlamına gelmez.
YÖRESEL YEMEK ADI AKADEMİK KAYITLARDA KORUNUYOR
Aşgatmacının ilk hangi tarihte ortaya çıktığı, hangi ilçede daha yaygın hazırlandığı veya günümüzde kaç işletmenin menüsünde bulunduğu hakkında doğrulanmış bir envanter bulunmuyor.
2023 tarihli araştırmanın önemi, yemeğin adını ve temel hazırlanma biçimini kayıt altına almasıdır.
Böylece aşgatmacı, Kahramanmaraş'ın yemek kültürünü oluşturan yerel sözcüklerden biri olarak yazılı kaynaklarda yerini koruyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 81:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Maraş Söz Varlığı, Aşgatmacı maddesi:
https://www.marastaedebiyat.com/maras-soz-varligi
https://www.marastaedebiyat.com/maras-soz-varligi
Anadolu Ajansı, Kahramanmaraş'ın kültür ve mutfak mirası, 8 Mayıs 2025:
https://www.aa.com.tr/tr/kultur/kahramanmaras-tarihi-dogasi-ve-lezzetleriyle-kultur-baskenti-olarak-kesfedilmeyi-bekliyor/3560778
https://www.aa.com.tr/tr/kultur/kahramanmaras-tarihi-dogasi-ve-lezzetleriyle-kultur-baskenti-olarak-kesfedilmeyi-bekliyor/3560778
Muhabir: Sefa Başer




