Kahramanmaraş'ın geleneksel tarım ve hayvancılık kültüründe kullanılan buçugcu kelimesi, emeğin ve gelirin belirli oranlarda paylaşıldığı bir çalışma biçimiyle bağlantılı olarak akademik kayıtlarda yer alıyor.
Kentin yerel söz varlığını inceleyen araştırmalarda buçugcu, emek ve gelirin yarısı kendisine ait olmak üzere bir tarlayı ekip biçen veya bir hayvana bakan kişi olarak tanımlanıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 26 Ekim 2023 tarihinde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında kelime, iş ve meslek adlarıyla bağlantılı söz varlığı bölümünde bulunuyor.
BUÇUGCU TARIMSAL ÜRETİMDE PAYLAŞIMI ANLATIYOR
Akademik kaynakta buçugcu kelimesinin karşılığı, emek ve gelir paylaşımı üzerinden açıklanıyor.
Tanımda bir tarlanın ekilip biçilmesi veya bir hayvanın bakımının üstlenilmesi söz konusu.
Bu faaliyetlerde emeğin ve gelirin yarısının ilgili kişiye ait olması, kelimenin açıklamasında öne çıkıyor.
Bu yönüyle buçugcu, yalnızca günlük ücret karşılığında çalışan bir tarım işçisini ifade eden genel bir adlandırma değil.
Kelimenin tanımı, üretim faaliyetleriyle bağlantılı belirli bir paylaşım ilişkisini içeriyor.
Ancak akademik araştırmada bu ilişkinin yazılı sözleşmeyle mi yoksa sözlü anlaşmayla mı yürütüldüğü açıklanmıyor.
TARLA VE HAYVANCILIK AYNI TANIMDA BULUNUYOR
Buçugcu kelimesinin dikkat çeken özelliklerinden biri, hem tarla işlerini hem de hayvancılığı kapsaması.
Akademik araştırmada tarla ekip biçme faaliyetinin yanı sıra bir hayvana bakılması da aynı kelimenin açıklamasında yer alıyor.
Bu durum, sözcüğün yalnızca bitkisel üretimle sınırlandırılmadığını gösteriyor.
Ancak hayvan bakımında hangi türlerin söz konusu olduğu, gelir paylaşımının nasıl hesaplandığı veya bakım süresinin ne kadar olduğu belirtilmiyor.
Bu ayrıntıların ortaya çıkarılması için Kahramanmaraş'ın geleneksel tarım ve hayvancılık ilişkilerine yönelik ayrıca saha araştırması gerekiyor.
TARIMDA ORTAKÇILIK VE YARICILIK UYGULAMALARI
Türkiye'de tarımsal üretimde ortakçılık ve yarıcılık olarak adlandırılan farklı çalışma biçimleri bulunuyor.
Anadolu Ajansının 2019 yılında yayımladığı bir haberde, Tarım ve Orman Bakanlığının arazi kullanımıyla ilgili çalışmalarında kiracılık, ortakçılık ve yarıcılık yöntemlerinin değerlendirildiği belirtiliyor.
Bu tür uygulamalarda arazi sahipliği ile üretim faaliyetlerinin yürütülmesi farklı kişiler arasında paylaşılabiliyor.
Buçugcu kelimesi de paylaşım esasına dayanan geleneksel çalışma biçimleriyle karşılaştırılabilecek bir yöresel adlandırma oluşturuyor.
Bununla birlikte bütün ortakçılık ve yarıcılık yöntemlerinin buçugculukla tamamen aynı kurallara sahip olduğunu söylemek doğru değil.
Akademik kayıtta buçugcu sözcüğünün anlamı belirli bir emek ve gelir paylaşımı üzerinden veriliyor.
MARAŞ'IN ESKİ TARIM TERİMLERİ KAYIT ALTINDA
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında tarımsal üretimle bağlantılı çok sayıda kelime bulunuyor.
Bu kelimeler arasında üretim araçları, çalışanların görevleri, iş bölümü ve ürünlerin değerlendirilmesiyle ilgili adlandırmalar yer alıyor.
Buçugcu da tarımsal üretimdeki çalışma ilişkisini anlatan kelimelerden biri.
Sözcüğün akademik araştırmada bulunması, geçmişte kullanılan üretim ve paylaşım terminolojisinin belgelenmesine katkı sağlıyor.
Ancak buçugcu adının Kahramanmaraş'ın hangi ilçelerinde kullanıldığı veya geçmişte kaç kişinin bu çalışma biçimiyle geçimini sağladığı konusunda kaynakta ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
GELENEKSEL ÜRETİM İLİŞKİLERİ KÜLTÜREL MİRASI YANSITIYOR
Yerel dil araştırmalarında tarım ve hayvancılıkla ilgili kelimelerin incelenmesi, geleneksel çalışma hayatının anlaşılması açısından önem taşıyor.
Üretim faaliyetlerinin nasıl adlandırıldığı, kullanılan araçların ve görevlerin hangi kelimelerle anlatıldığı bu araştırmalarla ortaya konulabiliyor.
Buçugcu sözcüğü, emek ve gelir paylaşımıyla bağlantılı bir görevi ifade etmesi bakımından dikkat çekiyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel tarım kültürüne ilişkin sözlü tarih çalışmaları, kelimenin hangi dönemlerde ve hangi üretim alanlarında kullanıldığını daha ayrıntılı biçimde ortaya koyabilir.
Muhabir: Sefa Başer
