Kahramanmaraş'ın geleneksel ev eşyalarına ilişkin yöresel kelimelerinden biri olan bodüç, ağaç veya topraktan yapılan küçük testi ve çömlekleri ifade ediyor.
Kentte kullanılan eski eşya adlarının incelendiği akademik araştırmada kayıt altına alınan kelime, geleneksel kap kacak kültürünün yerel konuşma dilindeki karşılıklarından biri olarak dikkat çekiyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasında bodüç kelimesi, eşya adlarıyla ilgili söz varlığı arasında gösteriliyor.
BODÜÇ KÜÇÜK TESTİ VE ÇÖMLEK ANLAMINA GELİYOR
Akademik araştırmada bodüç, ağaç veya toprak malzemeden yapılan küçük testi ve çömlek olarak tanımlanıyor.
Söz konusu tanım, kelimenin tek bir üretim malzemesiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Ahşap malzemeden hazırlanan küçük kaplar da topraktan yapılan benzer kaplar da bu adlandırmayla ilişkilendiriliyor.
Ancak araştırmada bodücün büyüklüğü, biçimi veya hangi sıvıların saklanmasında kullanıldığı ayrıntılı biçimde açıklanmıyor.
Bu nedenle bodüç kelimesini belirli hacimdeki bir su kabıyla eşitlemek doğru değil.
Akademik kaydın doğruladığı temel bilgiler, kabın küçük olması ve ağaç veya topraktan yapılabilmesi.
GELENEKSEL KAPLARDA AHŞAP MALZEME KULLANILIYOR
Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatlarında ahşaptan hazırlanan farklı kap türleri de bulunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Külekçilik tanıtımında, külek adı verilen kapların hububat ve sıvı besinlerin saklanmasında kullanıldığı belirtiliyor.
Bakanlığın açıklamasına göre külek yapımında söğüt, kavak, çam, çınar ve dut gibi ağaçlardan yararlanılıyor.
Hazırlanan ahşap parçalar çeşitli işlemlerden geçirilerek birleştiriliyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'ta ahşaptan kap hazırlama geleneğinin bulunduğunu gösteriyor.
Ancak bodüç ve külek aynı eşya değil.
İki kelime farklı kap türlerini ifade ediyor. Bodücün üretim aşamalarının külekçilikteki yöntemlerle tamamen aynı olduğunu söylemek için yeterli kaynak bulunmuyor.
ESKİ EV EŞYALARI FARKLI İSİMLERLE ANILIYORDU
Kahramanmaraş'ın geleneksel yaşamında kullanılan kapların isimleri, malzemelerine ve kullanım özelliklerine göre farklılık gösteriyor.
Akademik ağız araştırmalarında tenekeden hazırlanan yağdanlıklar, bakır kaplar, testiler ve çeşitli mutfak eşyaları için kullanılan yöresel adlandırmalar bulunuyor.
Bodüç de küçük testi ve çömlek anlamıyla bu kelimeler arasında yer alıyor.
Ancak sözcüğün hangi tarihten itibaren kullanıldığı veya ilk olarak hangi kap türüne verildiği açıklanmıyor.
Kelimenin tarihsel kökeninin belirlenmesi için daha eski sözlüklerin ve yerel kullanım örneklerinin karşılaştırılması gerekiyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN EŞYA ADLARI ARAŞTIRILIYOR
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın çalışmasında Kahramanmaraş ağzında kullanılan farklı eşya isimleri sınıflandırılıyor.
Bu kelimeler arasında ev araçlarının yanı sıra tarımda ve geleneksel mesleklerde kullanılan nesneler de bulunuyor.
Bodüç sözcüğü, ağaç ve toprak malzemeyle hazırlanan küçük kapların yöresel adlandırılmasına örnek oluşturuyor.
Kelimenin akademik kaynakta bulunması, yerel eşya terminolojisinin yazılı olarak belgelenmesine katkı sağlıyor.
Ancak bodüç adıyla anılan kapların günümüzde Kahramanmaraş'ta üretilip üretilmediğine ilişkin mevcut kaynaklarda güncel bir bilgi bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel ev eşyalarına ilişkin yapılacak yeni saha araştırmaları, bodüç kelimesinin kullanım geçmişi ve üretim yöntemleri hakkında daha ayrıntılı bilgiler sağlayabilir.
Muhabir: Sefa Başer
