Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatları arasında bulunan dival, kadife üzerine sırma veya kılaptanla kabartma oluşturularak yapılan iğne işini ifade ediyor. Kentin kültürel mirasında önemli bir yere sahip olan işlemecilik tekniği, akademik sözlüklerde de kayıtlı bulunuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 adlı araştırmasında dival sözcüğü, geleneksel işleme teknikleriyle bağlantılı bir kelime olarak açıklanıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının yayınlarında ise dival işlemeciliğinin ilişkili olduğu Maraş işi sim sırma sanatının hazırlanışına, kullanılan malzemelere ve tarihî gelişimine ilişkin ayrıntılar yer alıyor.
DİVAL KABARTMALI BİR İĞNE İŞİ OLARAK TANIMLANIYOR
Akademik araştırmada dival, kadife üzerinde sırma veya kılaptan kullanılarak yapılan kabartmalı iğne işi olarak açıklanıyor.
Bu tanımda işlenen kumaşın türü, kullanılan malzeme ve kabartma özelliği öne çıkıyor.
Dival işlemeciliği, Kahramanmaraş'ta Maraş işi adıyla bilinen geleneksel nakış kültürüyle bağlantılı.
Ancak bütün nakış tekniklerini dival adı altında toplamak doğru değil.
Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatları arasında farklı kumaş işleme yöntemleri de bulunuyor.
Dival, bu geniş alan içerisinde belirli bir işleme biçimini ifade eden adlandırmalardan biri olarak öne çıkıyor.
MARAŞ İŞİNDE DESENLER KABARTILARAK HAZIRLANIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün Maraş işi sim sırma işlemeciliğine ilişkin açıklamasında, desenlerin hazırlanmasında özel mukavva kullanıldığı belirtiliyor.
İşlenecek desenin altına yerleştirilen mukavva, kumaş üzerinde kabartmalı bir görünüm elde edilmesini sağlıyor.
Ardından sırma iplikler desen üzerinden geçirilerek kenarlardan tutturuluyor.
Bakanlığın açıklamasına göre işlem sırasında sırma iplikler üç, beş veya yedi kat hâlinde kullanılabiliyor.
Bu işlemler, Maraş işinin belirgin kabartmalı görünümünün oluşturulmasında rol oynuyor.
Geleneksel üretimde iğne, makas, çekiç, ütü, biz ve çeşitli yardımcı araçlardan yararlanılıyor.
GÜL, LALE VE KARANFİL MOTİFLERİ KULLANILIYOR
Maraş işi sim sırma işlemeciliğinde kullanılan desenler arasında bitkisel motifler önemli bir yer tutuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının yayınında gül, lale ve karanfilin sık kullanılan motiflerden olduğu belirtiliyor.
Bu motifler, farklı kumaş ve ürünlerin üzerine işlenebiliyor.
Geleneksel işlemeciliğin uygulandığı ürünler arasında bindallı, seccade, bohça, çanta, yastık, masa örtüsü ve çeşitli kıyafetler bulunuyor.
Ancak bütün ürünlerde aynı motiflerin kullanılması zorunlu değil.
Desenlerin seçimi, işlenecek ürünün özelliklerine ve uygulanan tekniğe göre değişebiliyor.
MARAŞ İŞİ ÇEYİZ KÜLTÜRÜNDE YER ALIYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre Maraş işi sim sırma işlemeciliği, geçmişte saraçlık mesleğiyle bağlantılı olarak uygulanıyordu.
Zaman içerisinde işlemeciliğe olan ilginin artmasıyla ayrı bir el sanatı hâline geldi.
Bakanlığın tanıtımında, Dulkadiroğlu Beyliği'nden Osmanlı sarayına uzanan çeyiz kültüründe sim sırma işlemelerin yer aldığı da anlatılıyor.
Geleneksel kıyafetler ve çeyizlik ürünler, bu sanatın kullanım alanları arasında bulunuyor.
Ancak tarihî anlatımlarda geçen bütün ürünlerin günümüzde aynı yöntemlerle hazırlandığını söylemek mümkün değil.
DİVAL İŞLEMECİLİĞİ KÜLTÜREL MİRAS OLARAK YAŞATILIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün 7-9 Ocak 2025 tarihlerinde düzenlediği Geleneksel El Sanatları Sergisi'nde sim sırma işlemeciliği de yer aldı.
Etkinliğe farklı geleneksel sanat dallarında çalışan ustalar katıldı.
Bakanlığın açıklamasında Nursel Atatanır, Fatma Sema Tekerek ve Nur Korkmaz gibi sim sırma alanında çalışan sanatçıların isimleri bulunuyor.
Bu kayıt, işlemeciliğin yalnızca geçmişe ait bir sanat olarak incelenmediğini, günümüzde de ustalar tarafından sürdürüldüğünü gösteriyor.
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında yer alan dival kelimesi, geleneksel işlemeciliğin teknik özelliklerinin ve mesleki terminolojisinin araştırılması açısından önem taşıyor.
Muhabir: Sefa Başer
