Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek adları arasında bulunan kattimci, çörekçilik alanında hazırlanan ürünleri alıp satan kişiyi ifade ediyor. Kentin yerel söz varlığını inceleyen akademik araştırmada kayıt altına alınan kelime, çörek üretimi ile satış faaliyetlerinin farklı kişiler tarafından yürütülebildiğini gösteren mesleki adlandırmalardan biri olarak dikkat çekiyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Burak Telli ve araştırmacı Büşranur Aslan'ın 26 Ekim 2023 tarihinde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında kattimci sözcüğüne yer verildi.
Araştırmada kelime, çörekçilik mesleğinde hazırlanmış ürünü alıp satan kişi olarak tanımlanıyor.
KATTİMCİ ÇÖREK ÜRETEN DEĞİL, SATAN KİŞİYİ ANLATIYOR
Kattimci kelimesinin sözlük karşılığında, çöreğin hazırlanmasından sonraki satış aşaması öne çıkıyor.
Akademik araştırmada kattimci, doğrudan çörek ustası veya fırıncı olarak tanımlanmıyor. Kelimenin karşılığı, hazırlanmış mamulü satın alarak satışını yapan kişi şeklinde veriliyor.
Bu ayrıntı, geleneksel çörekçilikte üretim ve pazarlamayla ilişkili görevlerin yerel dilde farklı isimlerle ifade edilebildiğini gösteriyor.
Ancak kattimcilerin ürünleri hangi yöntemlerle sattığı, belirli dükkânlarda mı yoksa farklı satış alanlarında mı çalıştığı konusunda araştırmada ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle kelimeyi yalnızca seyyar satıcı anlamında kullanmak doğru değil.
MARAŞ ÇÖREĞİ COĞRAFİ İŞARETLE KORUNUYOR
Kahramanmaraş'ın geleneksel çörek kültürü, coğrafi işaret kayıtlarında da yer alıyor.
Türk Patent ve Marka Kurumuna göre Maraş Çöreği, 13 Haziran 2018 tarihinde 361 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı.
Tescil ettiren kurum Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi olarak kaydedildi.
Coğrafi işaret belgesinde Maraş çöreğinin geçmişte evlerde hazırlanarak fırınlarda pişirildiği, sonraki dönemlerde ise fırın ve pastanelerde satışa sunulduğu anlatılıyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'ta çörek üretiminin zaman içinde ticari bir faaliyet olarak geliştiğini gösteriyor.
Ancak kattimci kelimesinin yalnızca coğrafi işaretli Maraş Çöreği satan kişiler için kullanıldığına ilişkin kesin bir kayıt bulunmuyor.
Akademik sözlükte verilen tanım, genel olarak çörekçilik mesleğiyle bağlantılı satış faaliyetini ifade ediyor.
GELENEKSEL ÇÖREK ÜRETİMİNDE ÖZEL MERDANE KULLANILIYOR
Maraş Çöreği'nin coğrafi işaret belgesinde ürünün hazırlanışına ilişkin teknik özellikler de bulunuyor.
Buna göre çörek hamuru, gürgen ağacından yapılan yivli merdaneyle açılıyor.
Merdanenin hamur üzerinde küçük dörtgen biçiminde izler oluşturması, ürünün ayırt edici özellikleri arasında yer alıyor.
Hazırlanan çörekler taş fırında pişiriliyor.
Geleneksel üretimde kullanılan bu teknikler, Kahramanmaraş'taki çörekçilik kültürünün yalnızca ürünün kendisinden ibaret olmadığını, özel araçları ve üretim yöntemlerini de kapsadığını gösteriyor.
Kattimci sözcüğü ise bu kültürün üretimden sonraki ticari faaliyetleriyle bağlantılı bir meslek adını ortaya koyuyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN ESKİ MESLEK ADLARI BELGELENİYOR
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın araştırmasında Kahramanmaraş'ın geleneksel çalışma hayatıyla ilgili çok sayıda sözcük bulunuyor.
Bu kelimeler arasında farklı el sanatları, üretim yöntemleri ve ticari faaliyetlerle ilgili meslek adları yer alıyor.
Kattimci de çörekçilik alanındaki bir görevin yöresel karşılığı olarak sözlükte bulunuyor.
Sözcüğün akademik kayıtlara geçirilmesi, Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek terminolojisinin incelenmesine katkı sağlıyor.
Bununla birlikte kattimci adının geçmişte hangi mahallelerde kullanıldığı, mesleği yapan kişilerin sayısı ve günümüzde sözcüğün yaşayıp yaşamadığı mevcut kaynaklarda açıklanmıyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel çörekçilik kültürüne ilişkin yeni araştırmalar, kattimci kelimesinin kullanım geçmişini daha ayrıntılı biçimde ortaya koyabilir.
Muhabir: Sefa Başer
