Kahramanmaraş'ın eski mutfak kültüründe yer alan pıtpıt lepeşi, tahıl ürünlerinin farklı yöntemlerle pişirilmesine dayanan geleneksel yemeklerden biri. Adını yörede dövme kırıntısı ve küçük bulgur tanesi anlamında kullanılan pıtpıt sözcüğünden alan yemek, akademik araştırmalarda unutulmaya yüz tutan tarifler arasında gösteriliyor.
2025 yılında yayımlanan bilimsel araştırma, pıtpıt lepeşinin Kahramanmaraş mutfağında yeniden belgelenmesi gereken yemeklerden biri olduğunu ortaya koydu.
Yemeğe ilişkin geçmiş tariflerde ise dikkat çekici farklılıklar bulunuyor. Kanal D'nin 2013 yılında yayımladığı tarif süt ve ince bulgurla hazırlanırken GZT Lokma'nın 2026 tarihli tarifinde buğday kırığı, tarhana, soğan ve tereyağı kullanılıyor.
İki kaydın aynı isimle farklı içerikler sunması, yemeğin hazırlanışının bölgesel ve ailevi uygulamalara göre değişebildiğini düşündürüyor. Ancak bu farklılığın kesin nedeni henüz belgelenmiş değil.
PITPIT SÖZCÜĞÜ DÖVME KIRINTISINI İFADE EDİYOR
Kahramanmaraş yöresinin söz varlığını derleyen kaynaklarda pıtpıt, dövme veya gendime kırıntılarına verilen ad olarak açıklanıyor.
Yerel sözlüklerde pıtpıtı sözcüğü, küçük bulgur taneleriyle hazırlanan yemek için de kullanılıyor.
Bu adlandırma, Maraş mutfağında buğdayın öğütülmesi ve işlenmesi sırasında ortaya çıkan farklı tane büyüklüklerinin ayrı isimlerle tanındığını gösteriyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi bağlantılı araştırmacılar Kenan Sinan Dayısoylu, Tarık Yörükoğlu ve Tuğberk Ançel'in 2017 yılında yayımladığı coğrafi işaret potansiyeli araştırmasında da Maraş pıtpıt lepeşi yöresel ürünler arasında sıralanıyor.
Söz konusu akademik çalışma bir coğrafi işaret potansiyeli incelemesi. Burada bir ürünün listelenmesi, tescil edildiği anlamına gelmiyor.
2013 YILINDA SÜTLÜ TARİF YAYIMLANDI
Kanal D'nin Mutfağım programına ait 22 Kasım 2013 tarihli kayıtta pıtpıt lepeşi, sütlü bir yemek olarak anlatılıyor.
Yayımlanan tarifte bir buçuk litre süt, bir litre su, bir buçuk su bardağı ince bulgur, tuz ve şeker kullanılıyor.
Öncelikle su ile süt tencereye alınıyor.
Ardından ince bulgur eklenerek karışım pişiriliyor. Son aşamada tuz ve şeker ilave ediliyor.
Tarifte ürünün üzerine toz Antep fıstığı serpilerek servis yapılabileceği belirtiliyor.
Bu kayıt, pıtpıt lepeşinin süt kullanılan bir çeşidinin de bulunduğunu gösteriyor.
Ancak programda yayımlanan ölçülerin geçmişte Kahramanmaraş'ın bütün ilçelerinde aynı şekilde uygulandığına ilişkin bir kanıt bulunmuyor.
2026 TARİFLERİNDE TARHANA VE SOĞAN KULLANILIYOR
GZT Lokma'nın 28 Temmuz 2026 tarihli tarifinde ise farklı bir yöntem bulunuyor.
Bu tarifte iki su bardağı haşlanmış buğday kırığı, iki kâse çıtır tarhana, iki kuru soğan, tereyağı, pul biber ve tuz kullanılıyor.
Soğanlar tereyağında soteleniyor ve pul biber ekleniyor.
Ayrı bir kapta buğday kırığı ile tarhana sıcak suyla pişiriliyor.
Ardından soğanlı karışım ilave ediliyor. Yayımlanan uygulamada çorba blenderdan geçirilerek servis ediliyor.
Böylece 2013 yılındaki sütlü tariften farklı olarak tuzlu ve tarhanalı bir yemek ortaya çıkıyor.
İki tarifin de aynı adla yayımlanması, pıtpıt lepeşinin geleneksel reçetesinin tek bir kayıttan hareketle kesinleştirilemeyeceğini gösteriyor.
2025 ARAŞTIRMASINDA UNUTULAN YEMEKLER ARASINDA SAYILDI
Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi akademisyeni Adem Ademoğlu'nun 2025 yılında yayımladığı Geleneksel Kahramanmaraş Mutfağı Üzerine Nitel Bir Araştırma başlıklı çalışmada pıtpıt lepeşi de ele alındı.
Araştırmada Onikişubat, Dulkadiroğlu, Pazarcık, Göksun, Elbistan ve Afşin ilçelerinde yaşayan 50 yaş üzerindeki 13 kişiyle görüşüldü.
Katılımcıların anlatımları üzerinden geleneksel yemeklerin unutulma nedenleri incelendi.
Çalışmada yemeklerin hazırlanmasının zaman alması, nesiller arasındaki bilgi aktarımının zayıflaması ve değişen tüketim alışkanlıkları önemli etkenler arasında gösterildi.
Pıtpıt lepeşi, araştırmada hatırlanan ancak korunması gereken geleneksel lezzetler arasında yer aldı.
2020 YILINDA KURTULUŞ YEMEKLERİ SERGİSİNDE TANITILDI
Pıtpıt lepeşi, Kahramanmaraş'ın kurtuluşunun 100. yılı etkinliklerinde de gündeme geldi.
Türkolog Sibel Topçuoğlu Dedeoğlu'nun 4 Şubat 2020 tarihinde Dulkadiroğlu ilçesindeki Kocabaş Konağı'nda düzenlediği Kurtuluş Yemekleri sergisinde yaklaşık 15 yöresel yiyecek tanıtıldı.
Anadolu Ajansına verilen bilgilere göre bu yiyecekler arasında pıtpıt lepeşi de bulunuyordu.
Serginin amacı, geçmişte tüketilen ve günümüzde daha az bilinen yemeklerin hatırlatılmasıydı.
Pıtpıt lepeşi, hem yerel dildeki adlandırması hem de farklı tariflerle belgelenmiş olması nedeniyle Kahramanmaraş gastronomi mirasında ayrı bir araştırma konusu oluşturuyor.
Araştırma kaynakları: 2025 akademik araştırması, sayfa 1461–1479 · Kanal D'nin 2013 tarihli sütlü tarifi · GZT Lokma'nın 2026 tarihli tarhanalı tarifi · Maraş söz varlığında pıtpıt kelimesi · 2020 Kurtuluş Yemekleri sergisi haberi
Muhabir: Sefa Başer
