Kahramanmaraş'ın geleneksel esnaf kültürüyle bağlantılı söz varlığında bulunan şadenlik, bir satışın ardından hayırlı olsun diyen çocuk veya çırağa verilen parayı ifade ediyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı araştırmasının 75. sayfasında şadenlik kelimesi, para ve maddiyatla ilgili söz varlığı içerisinde açıklanıyor.
Araştırmada bu uygulamanın Osmanlı döneminden beri sürdüğüne ilişkin bir ifade bulunuyor. Ancak çalışmada söz konusu tarihsel sürekliliği ayrıca kanıtlayan dönem belgeleri sunulmuyor.
Bu nedenle kelimenin anlamı doğrulanabilirken uygulamanın başlangıç tarihi hakkında kesin bir hüküm vermek mümkün değil.
ŞADENLİK SATIŞ SONRASI VERİLEN PARAYI ANLATIYOR
Akademik sözlükte şadenlik kelimesi, mal satıldıktan sonra çocuk veya çırağın hayırlı olsun demesi üzerine verilen para olarak tanımlanıyor.
Bu karşılık, esnafın satış yapmasıyla bağlantılı küçük bir maddi ödülü anlatıyor.
Ancak araştırmada verilen paranın miktarı, hangi esnaf gruplarında uygulandığı veya belirli günlerde farklılık gösterip göstermediği belirtilmiyor.
Dolayısıyla şadenliğin her satıştan sonra mutlaka verildiği ya da bütün esnaf tarafından uygulandığı söylenemez.
Akademik kayıt, kelimenin yöresel anlamını açıklıyor.
ÇIRAK VE ESNAF İLİŞKİSİ KELİMEDE YER ALIYOR
Şadenlik tanımında çırak kelimesinin özellikle bulunması dikkat çekiyor.
Geleneksel mesleklerde çıraklık, ustanın yanında işi öğrenmeye dayanan bir çalışma ve eğitim biçimi olarak değerlendiriliyor.
Şadenlik ise doğrudan mesleki eğitimi değil, satış sonrasında gerçekleşen bir para verme uygulamasını ifade ediyor.
Sözlükte çocukların da bu uygulamanın tarafı olabildiği belirtiliyor.
Bununla birlikte kaynakta ödülün her zaman çırak tarafından alındığına veya belirli bir meslek dalına ait olduğuna ilişkin sınırlayıcı bilgi bulunmuyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN TARİHİ ÇARŞISI TİCARETLE YAŞIYOR
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi, 25 Haziran 2026 tarihinde Tarihi Kapalı Çarşı'daki restorasyon çalışmalarının ardından esnafın yeniden iş yerlerine taşındığını duyurdu.
Belediyenin açıklamasında, 6 Şubat depremlerinde hasar gören çarşıdaki 140 iş yerinin yenilendiği bilgisi yer aldı.
Yaklaşık 600 milyon liralık çalışmayla tarihî çarşının mimari dokusunun korunmasının hedeflendiği belirtildi.
Bu gelişme, Kahramanmaraş'taki geleneksel ticaret mekânlarının güncel durumuna ilişkin somut bir kayıt oluşturuyor.
Ancak belediyenin açıklamasında şadenlik uygulamasından söz edilmiyor. Bu nedenle bugün çarşıdaki esnafın aynı geleneği sürdürdüğü ileri sürülemez.
ESNAF KÜLTÜRÜNÜN YEREL KELİMELERİ BELGELENİYOR
Kahramanmaraş ağız araştırmasında alışveriş, para, meslek ve günlük yaşamla ilgili farklı sözcükler bulunuyor.
Şadenlik de ticari bir işlem sonrasında gerçekleşen davranışı tanımlayan kelimelerden biri.
Araştırmada kelimenin Osmanlı döneminden beri kullanıldığı anlatılmakla birlikte ilk kayıt tarihi veya bugün hangi mahallelerde bilindiği konusunda ayrıntı bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ta esnafla yapılacak sözlü tarih görüşmeleri, bu kelimenin geçmişteki uygulama biçimini ve günümüzdeki kullanımını daha ayrıntılı ortaya koyabilir.
Şadenlik, kentin yerel ticaret kültürünü anlamak açısından akademik kaynakta belgelenmiş sözcükler arasında yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Akademik araştırma: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi, 25 Haziran 2026: https://kahramanmaras.bel.tr/haber/2026/06/25/asirlik-carsida-kepenkler-acildi
Muhabir: Sefa Başer
