Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek adları arasında bulunan hallaç, yatak, yorgan ve yastıklarda kullanılan pamuk ile yünü yay ve tokmak yardımıyla kabartan kişiyi ifade ediyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 tarihli Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı araştırmasının 583. sayfasında hallaç kelimesi bu anlamıyla kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün geleneksel yorgancılık tanıtımında da pamuk ve yün dolgu malzemelerine ilişkin bilgiler bulunuyor.
HALLAÇ PAMUK VE YÜNÜ KABARTAN USTAYI ANLATIYOR
Akademik araştırmada hallaç kelimesinin karşılığı, kullanılan araçlarla birlikte açıklanıyor.
Tanımda yay ve tokmak özellikle belirtiliyor. Bu araçlarla pamuk ve yün liflerinin kabartılması, geleneksel işin temel özelliği olarak yer alıyor.
Hallaçlık ile yorgan dikimi birbiriyle bağlantılı olsa da aynı işlem değil.
Hallaç dolgu malzemesinin hazırlanmasıyla ilgilenirken yorgancı, hazırlanan malzemeyi kullanarak yatak veya yorganın yapımını gerçekleştiriyor.
Ancak aynı kişinin geçmişte iki işi birden yapıp yapmadığına ilişkin Kahramanmaraş araştırmasında ayrı bir açıklama bulunmuyor.
MARAŞ YORGANCILIĞINDA PAMUK KULLANILIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yorgancılık tanıtımında, geleneksel yorganların dış bölümünde saten kumaş, iç dolgu malzemesinde ise pamuk kullanılabildiği anlatılıyor.
Aynı kaynakta yün ve elyafın da dolgu malzemeleri arasında bulunduğu belirtiliyor.
Resmî yayına göre yorganın iç dolgusunun eşit şekilde dağıtılması ve kaymaması için farklı işlemler uygulanıyor.
Yorganın üzerindeki motifler ise iğneyle işlenerek hazırlanıyor.
Bu bilgiler, hallaçlığın ilişkili olduğu geleneksel üretim alanını anlamaya yardımcı oluyor. Ancak hallaç kelimesinin karşılığı doğrudan yorgan dikimi değil, dolgu malzemesinin kabartılması.
GELENEKSEL VE MODERN YÜN HAZIRLAMA YÖNTEMLERİ FARKLI
Akademik kayıtta hallaçlık, yay ve tokmak kullanılan bir işlem olarak açıklanıyor.
Buna karşılık günümüzde lifleri açmak ve birbirinden ayırmak amacıyla makinelerden de yararlanılabiliyor.
Makineyle yapılan yün tarama veya açma işlemlerinin geleneksel hallaçlıkla aynı araçlara dayandığı söylenemez.
Her iki uygulamanın ortak noktası, liflerin sonraki kullanım için hazırlanması.
Ancak kullanılan araçlar, işlem aşamaları ve üretim kapasitesi farklılık gösterebiliyor.
Bu nedenle modern bir yün tarama fotoğrafını doğrudan yay ve tokmakla çalışan hallaç ustasının görüntüsü olarak sunmak doğru değil.
GELENEKSEL YORGANCILIK TERİMLERİ KAYIT ALTINDA
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı yorgancılık tanıtımında farklı dikiş, kumaş ve motif adlarına yer veriliyor.
Sırıtma adı verilen işleme yöntemi, geleneksel yorgan süslemesinde kullanılan terimler arasında bulunuyor.
Ağız araştırmasındaki hallaç kelimesi ise bu üretim zincirinin dolgu malzemesi hazırlama bölümüne ilişkin bir meslek adı.
Bununla birlikte kaynaklarda güncel hallaç ustası sayısı hakkında doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Hallaç sözcüğü, Kahramanmaraş'ın geleneksel tekstil ve yorgancılık mesleklerine ilişkin yerel söz varlığında belgelenmiş önemli bir adlandırma olarak bulunuyor.
KAYNAKLAR:
Akademik araştırma: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yorgancılık: https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150394/yorgancilik.html
Muhabir: Sefa Başer
