Kahramanmaraş'ın yöresel konuşma dilinde kullanılan çingene düğünü ifadesinin, bir düğün törenini değil, ipek çiçeği olarak bilinen bir bitkiyi anlattığı akademik araştırmayla belgelendi. Kentin bitkilere verdiği farklı isimleri inceleyen çalışmada sözcük, yerel çiçek adları arasında yer aldı.
Burak Telli ve Büşranur Aslan tarafından hazırlanan, Ekim 2023'te yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı araştırmanın 582. sayfasında çingene düğünü, ipek çiçeğinin Kahramanmaraş yöresindeki adı olarak tanımlanıyor.
Bu kayıt, doğal çevrede bulunan bitkilerin yerel dilde standart isimlerinden farklı adlarla anılabildiğini gösteriyor.
ÇİNGENE DÜĞÜNÜ BİR ÇİÇEK ADI OLARAK KAYDEDİLDİ
Akademik araştırmada çingene düğünü ifadesi, bitki adlarıyla ilgili söz varlığı bölümünde bulunuyor.
Kelimenin karşılığında doğrudan ipek çiçeği belirtiliyor. Ancak bu ismin hangi nedenle ortaya çıktığı veya geçmişte hangi mahallelerde yaygın kullanıldığı hakkında ayrı bir açıklama yer almıyor.
Bu nedenle ifadenin kökenini belirli bir tarihî olay, düğün geleneği veya halk hikâyesiyle ilişkilendirmek mümkün değil.
Araştırmanın doğruladığı bilgi, sözün Kahramanmaraş yöresinin çiçek adları arasında bulunması.
İPEK ÇİÇEĞİNİN BOTANİK KARŞILIĞI İNCELENDİ
Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğünün bitkisel üretim kayıtlarında ipek veya kedi tırnağı olarak bilinen süs bitkisi, Portulaca grandiflora adıyla tanıtılıyor.
Resmî açıklamada bitkinin yaklaşık 10-15 santimetre boylanabildiği, toprak yüzeyine yayıldığı ve farklı renklerde çiçek açabildiği belirtiliyor.
Beyaz, sarı, pembe, turuncu ve kırmızı tonları, bu bitkinin çiçek renkleri arasında bulunuyor. Güneşli alanları sevmesi ve tohumla çoğaltılabilmesi de kaynakta açıklanan özellikler arasında.
Ancak Kahramanmaraş ağız araştırmasında çingene düğünü adı verilen bitkiden alınmış bir örneğin bilimsel tür teşhisi yapılmış değil. Bu nedenle Portulaca grandiflora bağlantısı, ipek çiçeğinin genel botanik karşılığı üzerinden kuruluyor.
MARAŞ AĞZINDA ÇİÇEKLERİN FARKLI İSİMLERİ VAR
Telli ve Aslan'ın çalışmasında bitki adları ayrı bir başlık altında inceleniyor.
Araştırmada sardunya, gece sefası, zinya ve başka çiçeklerle bağlantılı yöresel adlandırmalar da bulunuyor.
Bu kayıtlar, bitki isimlerinin yalnızca botanik sınıflandırmayla sınırlı olmadığını; yerel konuşma dilinin de kendine özgü kelimeler taşıdığını gösteriyor.
Bununla birlikte araştırmada çingene düğünü sözünün Kahramanmaraş'ın bütün ilçelerinde kullanıldığına ilişkin bir dağılım verisi yer almıyor.
YÖRESEL BİTKİ ADLARI KÜLTÜREL HAFIZADA YER ALIYOR
Yerel ağız çalışmaları, gündelik konuşmada kullanılan kelimelerin yazılı kaynaklara aktarılmasını sağlıyor.
Çingene düğünü sözü de Kahramanmaraş'ın bitki adlandırmalarına ilişkin belgelenmiş örneklerinden biri.
Akademik kaynak sayesinde ifadenin anlamı belirlenebiliyor. Ancak kelimenin kullanım sıklığı, ilk ortaya çıktığı dönem ve bugünkü yaygınlığı için yeni saha araştırmalarına ihtiyaç bulunuyor.
Kahramanmaraş'ın yöresel çiçek isimleri, kentin dil çeşitliliğini anlamak açısından incelenmeye değer bir kültürel kayıt oluşturuyor.
KAYNAKLAR:
Akademik araştırma: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Atatürk Orman Çiftliği bitki bilgileri: https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/ipek-(kedi-tirnagi)/115
Muhabir: Sefa Başer
