Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek adları arasında yer alan habapçı, takunya yapan ustayı ifade ediyor. Kentin yerel söz varlığını inceleyen akademik çalışmada bulunan kelime, ahşap ayakkabı üretimiyle bağlantılı eski zanaat adlandırmalarından biri olarak dikkat çekiyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı araştırmasının 583. sayfasında habapçı, doğrudan takunya yapan usta karşılığıyla açıklanıyor.
Takunya, geleneksel olarak ahşap tabanı bulunan ve özellikle ıslak zeminlerde kullanılabilen bir ayakkabı türü. Meslek adı, bu tür ürünleri hazırlayan ustalarla ilişkilendiriliyor.
HABAPÇI TAKUNYA ÜRETEN USTAYI TANIMLIYOR
Akademik çalışmada habapçı kelimesinin karşılığı kısa ve açık biçimde veriliyor.
Sözcük, takunya yapan ustayı anlatıyor. Bu tanım, yalnızca hazır ayakkabı satan kişiyi değil, takunya üretimiyle ilgilenen zanaatkârı işaret ediyor.
Ancak çalışmada habapçıların geçmişte Kahramanmaraş'ın hangi çarşısında veya mahallesinde çalıştığı belirtilmiyor.
Ayrıca kelimenin bütün takunya ustaları tarafından kullanıldığı veya yalnızca belirli üreticileri anlattığı konusunda ayrıntı bulunmuyor.
TAKUNYA AHŞAP AYAKKABI GELENEĞİNİN BİR PARÇASI
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda Gaziantep takunyacılığına ilişkin bir tanıtım bulunuyor.
Bu kaynakta takunya, tabanı tek parça ağaçtan hazırlanan ve ayağa geçirilmesini sağlayan bir üst bölümü bulunan ayakkabı olarak açıklanıyor.
Geleneksel kullanım alanları arasında hamamlar, kasap dükkânları ve fırınlar sıralanıyor.
Bakanlığın tanıtımında ceviz, gürgen ve başka ağaç türlerinin takunya üretiminde kullanılabildiği belirtiliyor.
Ancak bu teknik bilgiler Gaziantep zanaatı hakkında yayımlanmış durumda. Kahramanmaraş'taki habapçıların bütün üretim aşamalarının aynı olduğu ayrıca belgelenmiş değil.
TAKUNYA YAPIMINDA AHŞABIN ŞEKİLLENDİRİLMESİ ÖNEMLİ
Resmî tanıtımda takunya hazırlamak için uygun ahşabın seçilmesi, kesilmesi ve biçimlendirilmesi gibi aşamalar anlatılıyor.
Ürünün yüzeyinin düzeltilmesinden sonra boyama veya süsleme işlemleri uygulanabiliyor.
Bazı geleneksel örneklerde geometrik ve bitkisel süslemeler de bulunuyor.
Bu bilgiler, habapçı kelimesinin ilişkili olduğu zanaat alanını anlamaya yardımcı oluyor.
Ancak Kahramanmaraş ağız araştırmasında belirli bir habapçı ustasının kullandığı araçların listesi bulunmadığından, bu yöntemlerin her birinin Maraş'ta uygulandığı sonucuna varılamaz.
ESKİ ZANAAT ADLARI AKADEMİK KAYITLARDA
Kahramanmaraş ağzına ilişkin araştırmada ayakkabıcılık, demircilik, bakırcılık ve farklı mesleklerle bağlantılı sözcükler yer alıyor.
Habapçı da bir ürünün üreticisini tanımlayan meslek adı olarak kaydedilmiş durumda.
Kelimenin kullanıldığı dönem, günümüzdeki kullanım sıklığı veya kentte bu adla çalışan usta sayısı hakkında doğrulanmış güncel veri bulunmuyor.
Bu nedenle habapçılığın Kahramanmaraş'ta tamamen sona erdiğini veya aynı biçimde sürdüğünü söylemek mümkün değil.
Akademik kayıt, geleneksel takunya ustalığının Maraş ağzında nasıl adlandırıldığına ilişkin somut bir belge oluşturuyor.
KAYNAKLAR:
Akademik araştırma: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Kültür Portalı, Takunyacılık (Gaziantep): https://kulturportali.gov.tr/turkiye/gaziantep/nealinir/takunyacilik
Muhabir: Sefa Başer
