Kahramanmaraş'ın Çağlayancerit ilçesinde yetiştirilen ceviz, ince kabuğu ve dolgun iç yapısıyla Türkiye'nin coğrafi işaretli tarım ürünleri arasında bulunuyor. Yöreyle özdeşleşen ürün, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 30 Temmuz 2013 tarihinde tescillendi.
Çağlayancerit cevizi, 2023 yılında Avrupa Birliği tarafından da koruma altına alındı. Böylece Kahramanmaraş'ın Avrupa Birliği tescili alan ilk coğrafi işaretli ürünü oldu.
Çağlayancerit Ziraat Odası adına tescillenen cevizin ayırt edici özellikleri, yetiştirildiği bölgenin iklim ve toprak koşullarıyla ilişkilendiriliyor.
Resmî belgelerde ürünün meyve ağırlığı, kabuk kalınlığı, iç oranı ve hasat dönemi gibi özellikleri ayrıntılı şekilde tanımlanıyor.
ÇAĞLAYANCERİT CEVİZİNİ DİĞER ÇEŞİTLERDEN AYIRAN ÖZELLİKLER
Türk Patent ve Marka Kurumunun 175 numaralı coğrafi işaret belgesine göre Çağlayancerit cevizi, ilçenin yerli ceviz çeşitlerinden biri.
Ürün, özellikle kolay kırılabilen ince kabuğu ve bütün olarak çıkarılabilen iç yapısıyla tanınıyor.
Tescil belgesinde cevizlerin ortalama ağırlığı 15-16 gram, iç oranı ise yüzde 53-54 olarak belirtiliyor.
Kabuk kalınlığı 1 ile 1,10 milimetre arasında değişiyor.
Ceviz içinin açık sarı renkte olması ve meyvenin kendine özgü tat özellikleri de ayırt edici nitelikler arasında bulunuyor.
Bu ölçüler, coğrafi işaret kapsamında ürünün tanımlanmasında kullanılan teknik özellikleri oluşturuyor.
CEVİZİN YETİŞTİĞİ YÜKSEKLİK VE İKLİM ÖNEM TAŞIYOR
Çağlayancerit cevizi, ilçenin yüksek rakımlı tarım alanlarıyla bağlantılı bir ürün.
Coğrafi işaret belgesinde yetişme ortamı için 1.100 ile 1.500 metre arasındaki rakım özellikleri belirtiliyor. Yetiştiricilik bakımından tavsiye edilen yükselti aralığı ise 750-1.500 metre olarak gösteriliyor.
Ceviz ağaçlarının gelişmesinde toprak yapısı ve su koşulları da önem taşıyor.
Resmî belgede, aşırı su tutan killi toprakların ve fazla kireçli alanların cevizin gelişimini olumsuz etkileyebildiği belirtiliyor.
Çağlayancerit cevizi, Türkiye'deki diğer ceviz çeşitlerinden farklılaşan fiziksel özelliklerini bölgenin yetiştirme koşullarıyla birlikte kazanıyor.
Ürünün menşe adı olarak tescillenmesi de bu coğrafi bağlantının temelini oluşturuyor.
HASAT EYLÜL AYINDA BAŞLIYOR
Çağlayancerit cevizinin geleneksel hasat dönemi sonbaharın başlangıcına denk geliyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun tescil belgesinde hasat dönemi 10 Eylül ile 1 Ekim tarihleri arasında gösteriliyor.
Hasat sırasında olgunlaşan cevizler ağaçlardan toplanıyor. Dış yeşil kabuklarının ayrılmasının ardından kurutma aşamasına geçiliyor.
Anadolu Ajansının 2021 yılında Çağlayancerit'te yaptığı haberde, üreticilerin cevizleri elle veya kavlatma makineleriyle dış kabuklarından ayırdığı, ardından yaklaşık bir hafta kuruttuğu aktarılmıştı.
Kurutma işlemi, ürünün depolanması ve pazarlanması açısından önemli bir aşamayı oluşturuyor.
Ürünün yetiştirilmesinden hasat edilmesine kadar uygulanan işlemler, bölgenin tarımsal üretim geleneğinin bir parçası olarak sürdürülüyor.
AKADEMİK ARAŞTIRMA ÜRETİMİN BOYUTUNU ORTAYA KOYDU
Çağlayancerit'teki ceviz üretimi, bilimsel araştırmalarda da incelendi.
Zülküf Aydemir, Akide Özcan ve Mehmet Aytekin tarafından hazırlanan araştırma, 15 Mart 2025 tarihinde Black Sea Journal of Agriculture dergisinde yayımlandı.
Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu verileri ile üretici ve sivil toplum kuruluşlarından elde edilen bilgiler değerlendirildi.
Araştırmaya göre Çağlayancerit'te 2023 yılında 35 bin dekar alanda yaklaşık 6 bin 750 ton kabuklu ceviz üretildi.
Bu veriler, araştırmanın kapsadığı 2023 yılına ait olup 2026 yılı üretim miktarını göstermiyor.
Çalışmada ilçenin ceviz üretiminde güçlü bir konuma sahip olduğu, buna karşılık iklim değişikliği, artan maliyetler ve pazarlama sorunlarının sektör açısından risk oluşturduğu değerlendirildi.
Araştırmacılar, işleme ve paketleme tesislerinin etkin kullanımının ürünün markalaşmasına katkı sağlayabileceğine dikkat çekti.
CEVİZ KAHRAMANMARAŞ'IN TATLI KÜLTÜRÜNDE DE YER ALIYOR
Kahramanmaraş mutfağında ceviz yalnızca kabuklu yemiş olarak tüketilmiyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında yer alan cevizli kırma tatlısı, cevizin yöresel tatlılarda kullanımına örnek oluşturuyor.
Tarifte geleneksel şıra ürünlerinden kırma, sadeyağ ve doğranmış ceviz kullanılıyor.
Bununla birlikte bu tarifte kullanılan cevizin mutlaka Çağlayancerit çeşidi olması gerektiğine ilişkin bir koşul bulunmuyor.
Çağlayancerit cevizi, tarımsal üretim değeri ve coğrafi işaret korumasıyla Kahramanmaraş'ın gastronomi kimliğinin önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor.
Muhabir: Sefa Başer
