Kahramanmaraş’ın Türkoğlu ilçesindeki Kaledibi Mahallesi’nden derlenen “izinneme”, evlilik cüzdanı anlamında kaydedildi. Sözcük, Esra Kirik’in 2025 tarihli araştırmasında bir konuşma örneğiyle birlikte bulunuyor.
KALEDİBİ’NDEN DERLENEN ADLANDIRMA
Bu kayıt, resmî bir belgenin yerel konuşmada farklı bir adla anılmasına örnek oluşturuyor. Ancak bir mahalleden alınan kullanımın, bütün Kahramanmaraş’ta aynı yaygınlıkla bulunduğu varsayılamaz.
Yer bilgisini korumak, haberdeki iddianın sınırını da doğru belirliyor. “Kaledibi’nde belgelenen kullanım” demek ile “bütün Maraşlıların kullandığı kelime” demek aynı şey değil. İkinci ifade, daha geniş bir araştırmayı gerektiriyor.
RESMÎ KULLANIMDA ULUSLARARASI AİLE CÜZDANI
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, uluslararası aile cüzdanını eş ve çocukların kimlik bilgilerini içeren çok dilli resmî belge olarak tanımlıyor. Kurumun açıklamasına göre belge, evlenme sırasında evlendirme memurluklarınca çiftlere veriliyor.
Bu resmî adlandırma ile yerel sözlükteki karşılığı birbirinden ayırmak gerekiyor. Halk arasında kullanılan bir kelime, belgenin resmî adını değiştirmiyor. Aynı şekilde bir belgenin farklı adla anılması, mutlaka başka bir belgeyi tarif ettiği anlamına da gelmiyor.
TARİHÎ İZİNNÂME BAŞKA BİR İŞLEV TAŞIYORDU
Benzer biçimde yazılan izinnâme, Osmanlı evlilik uygulamalarıyla ilgili araştırmalarda da geçiyor. Ekrem Buğra Ekinci’nin 2006 tarihli çalışması, nikâh öncesinde kadıdan alınan izin belgesini inceliyor.
Araştırmada, evlilik akdinin bu izin sonrasında gerçekleştirilmesine ilişkin uygulamalar ve devlet denetiminin tarih içindeki gelişimi ele alınıyor. Buradaki belge, nikâh öncesindeki izinle bağlantılı. Bu nedenle tarihî izinnâme ile günümüzdeki evlilik cüzdanını aynı işlevde iki belge gibi anlatmak doğru olmaz.
BENZER SESLER TEK BAŞINA KÖKEN KANITI DEĞİL
İzinneme ile izinnâme arasındaki biçim benzerliği dikkat çekse de bir kelimenin tarihini yalnızca benzer seslerden hareketle kurmak mümkün değil. Bunun için farklı dönemlerdeki yazılı örneklerin ve anlam değişmelerinin birlikte incelenmesi gerekir.
Belgenin adı, kullanım amacı ve ait olduğu dönem ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bir evlilik işleminden önce izin veren belgeyle gerçekleşmiş evliliğe ilişkin bilgileri taşıyan belge, aynı sürecin farklı aşamalarına karşılık gelir.
Türkoğlu kaydının sunduğu esas bilgi yerel anlamdır. Tarih araştırması ise benzer adlandırmaların geçmişte hangi işlemler için kullanıldığını gösterir. İki kaynak, aralarında belgelenmemiş bir köken ilişkisi kurulmadan birlikte okunabilir.
Muhabir: Atilla ŞAKACI
