Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan çimalamak kelimesi, iki farklı anlamıyla dikkat çekiyor. Akademik bir ağız araştırmasında belgelenen sözcük, hem kedinin tırmalama hareketini hem de bir kişinin yoğun biçimde çalışmasını ifade ediyor.
Esra Kirik'in 2025 tarihli araştırmasında çimalamak fiili, Derleme Sözlüğü'nde bulunmayan Türkoğlu ağzı kelimeleri arasında gösteriliyor.
Kelimenin iki ayrı kullanımına ilişkin konuşma örnekleri de çalışmada bulunuyor.
ÇİMALAMAK KEDİNİN TIRMALAMASI ANLAMINA GELİYOR
Araştırmada çimalamak sözcüğünün ilk karşılığı kedinin tırmalaması olarak açıklanıyor.
Yöreden derlenen konuşma örneğinde bir kedinin tırmalayarak bir kişiyi yaralamasından söz ediliyor.
Bu anlamıyla kelime, hayvanın yaptığı belirli bir hareketi anlatıyor.
Standart Türkçede tırmalamak fiiliyle ifade edilen durum, Türkoğlu ağzındaki bu kayıtta farklı bir sözcükle karşılanıyor.
Ancak araştırmanın verdiği ilk anlam, kelimenin bütün hayvanların tırmalaması için aynı biçimde kullanıldığını göstermiyor.
AYNI KELİME ÇOK ÇALIŞMAK ANLAMINDA DA KULLANILIYOR
Çimalamak sözcüğünün ikinci anlamı ise mecaz olarak değerlendiriliyor.
Araştırmada kelimenin yoğun çalışmak ve büyük çaba harcamak anlamlarında kullanıldığı belirtiliyor.
Verilen konuşma örneğinde bir kişinin gece gündüz çalışması anlatılıyor.
Bu kullanım, çimalamak fiilinin yalnızca fiziksel bir hareketi ifade etmediğini ortaya koyuyor.
Birinci anlamda kedinin tırmalaması anlatılırken ikinci anlamda insanın harcadığı çaba ön plana çıkıyor.
İki farklı anlam arasındaki ayrım, kelimenin kullanıldığı cümleye göre belirleniyor.
MARAŞ AĞZINDA MECAZ ANLAMLAR DA KAYDEDİLİYOR
Yöresel ağızlarda bazı sözcükler, temel anlamlarından farklı durumları anlatmak için de kullanılabiliyor.
Çimalamak kelimesinin çok çalışmak anlamıyla kullanılması, bu tür mecaz anlatımlara örnek oluşturuyor.
Ancak sözcüğün tarihsel olarak önce hangi anlamda kullanıldığı veya ikinci anlamın hangi dönemde ortaya çıktığı araştırmada açıklanmıyor.
Bu nedenle kelimenin anlam değişimi hakkında kesin bir tarih vermek mümkün değil.
TÜRKOĞLU'NUN KONUŞMA DİLİ AKADEMİK ARAŞTIRMADA
Esra Kirik'in Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar adlı çalışmasında ilçenin yerel konuşma özellikleri sistemli biçimde ele alındı.
Farklı mahallelerden derlenen konuşmalarda geçen sözcükler, kelime türlerine ve anlam özelliklerine göre sınıflandırıldı.
Çimalamak da fiiller arasında incelenen kelimelerden biri oldu.
Araştırmanın önemli özelliklerinden biri, sözcüklerin yalnızca sözlük karşılıklarını vermekle sınırlı kalmaması. Kelimelerin konuşma içindeki kullanımlarına da yer verilmesi, anlamların karşılaştırılmasını sağlıyor.
BİR KELİMENİN İKİ ANLAMI YEREL DİLDE YAŞIYOR
Çimalamak örneği, Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında aynı sözcüğün birden fazla anlam taşıyabildiğini gösteriyor.
Kelimenin doğru anlaşılması için yalnızca nasıl söylendiğinin değil, hangi durum için kullanıldığının da bilinmesi gerekiyor.
Türkoğlu ağzından derlenen bu kayıt, yöresel fiillerin anlam çeşitliliğini ortaya koyan örnekler arasında bulunuyor.
Kaynak: Esra Kirik, Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2025.
Muhabir: Atilla ŞAKACI
