Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde elektrikli süpürge için kullanılan ceylanlı süpürge ifadesi, yöresel ağız araştırmalarında yer alıyor.
Günlük hayatta kullanılan bir ev eşyasının farklı biçimde adlandırılmasına örnek oluşturan söz, Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan akademik çalışmasında kayıt altına alındı.
Sözcüğün kullanım örneği, Türkoğlu ilçesinin Çakmak Mahallesi'nden derlenen konuşma metnine dayanıyor.
CEYLANLI SÜPÜRGE ELEKTRİKLİ SÜPÜRGE ANLAMINA GELİYOR
Araştırmada ceylanlı süpürge, doğrudan elektrikli süpürge karşılığıyla açıklanıyor.
Kelimenin geçtiği konuşmada, günümüzde kullanılan elektrikli süpürge ve çamaşır makinesinden söz ediliyor.
Bu örnek, geleneksel konuşma dilinde modern bir ev aletinin nasıl adlandırılabildiğini gösteriyor.
Ancak kelimenin neden ceylan sözcüğüyle birlikte kullanıldığına ilişkin kaynakta açıklanmış bir köken bilgisi bulunmuyor.
Bu nedenle adlandırmanın bir markadan, süsleme biçiminden veya cihazın görünümünden kaynaklandığını ileri sürmek doğru değil.
ÇAKMAK MAHALLESİ'NDEKİ KONUŞMADA GEÇİYOR
Ceylanlı süpürge ifadesinin tanık cümlesi Türkoğlu'nun Çakmak Mahallesi'nden kaydedilmiş.
Araştırmada yalnızca kelimenin karşılığı değil, konuşma sırasında hangi bağlamda kullanıldığı da gösteriliyor.
Elektrikli süpürge ile çamaşır makinesinin aynı anlatımda yer alması, söz konusu ifadenin ev işleriyle ilgili bir konuşmada geçtiğini ortaya koyuyor.
Ancak tek bir mahalleden derlenen örnek, ifadenin Kahramanmaraş'ın bütün ilçelerinde yaygın olduğunu kanıtlamıyor.
YENİ EV ALETLERİ YEREL DİLDE FARKLI ADLAR ALABİLİYOR
Yöresel söz varlığı yalnızca geçmişte kullanılan tarım araçlarından, geleneksel kıyafetlerden veya eski yemek isimlerinden oluşmuyor.
Günümüzde kullanılan nesneler de yerel konuşmalarda farklı adlarla ifade edilebiliyor.
Ceylanlı süpürge bunun Türkoğlu'ndan belgelenmiş örneklerinden biri.
Ancak bu kullanımın ilk kez ne zaman ortaya çıktığı, farklı kuşaklar arasında nasıl yayıldığı veya başka yerleşimlerde de bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalı.
TÜRKOĞLU AĞZINDA 53 KONUŞMA KAYDI İNCELENDİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Esra Kirik'in araştırmasında 2008-2010 ve 2021-2024 yılları arasında gerçekleştirilen saha çalışmalarının verileri değerlendirildi.
Toplam 36 mahalleden alınan 53 konuşma kaydı üzerinde çalışıldı.
Araştırmacı, Derleme Sözlüğü'nde bulunmayan, farklı anlamda kullanılan veya değişik biçimde söylenen kelimeleri sınıflandırdı.
Ceylanlı süpürge de bu araştırmada elektrikli süpürge karşılığıyla belgelenen sözcük gruplarından biri oldu.
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığına ilişkin bu kayıt, modern eşyaların yöresel konuşma dilindeki karşılıklarını incelemek için bir örnek oluşturuyor.
Muhabir: Atilla ŞAKACI
