Maraş kuyumculuğunda süsleme yönteminin adı savatlama
Maraş kuyumculuğunda süsleme yönteminin adı savatlama
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş ağzında kılıç demiri, iki tarafında sap bulunan kambur biçimli bıçağı ifade eden geleneksel eşya adıdır.
Kahramanmaraş'ın yöresel eşya adları arasında bulunan kılıç demiri, her iki tarafında sapı bulunan kambur biçimli bıçağı ifade ediyor. Geleneksel kesici aletlerle bağlantılı bu kelime, Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan akademik ağız araştırmasında kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmanın 75. sayfasında kılıç demiri, eşya adları arasında bulunuyor.
Araştırmada aletin ayırt edici özelliği, iki ucunda sap bulunması ve kambur biçimli bir bıçak olması şeklinde açıklanıyor.
Ancak kelimenin kullanım alanı ve teknik ölçüleri sözlük maddesinde ayrıntılandırılmıyor.
KILIÇ DEMİRİ ÇİFT SAPLI BİR BIÇAK
Akademik tanıma göre kılıç demiri, iki tarafında sap bulunan kambur bir bıçak.
Bu özellik, sözcüğün tek saplı sıradan bıçaklardan farklı bir eşya biçimini tanımladığını gösteriyor.
Ancak araştırmada aletin hangi işlerde kullanıldığı, üretim malzemesi veya bıçak ağzının tam ölçüsü açıklanmıyor.
Bu nedenle kılıç demirinin yalnızca ağaç işleme, deri hazırlama veya başka belirli bir meslek amacıyla kullanıldığını kesin biçimde söylemek mümkün değil.
KAHRAMANMARAŞ'TA DEMİRCİLİK GELENEĞİ BULUNUYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün demircilik tanıtımında, kentte geleneksel yöntemlerle demirden çeşitli aletlerin üretildiği anlatılıyor.
Resmî kaynağa göre Demirciler Çarşısı'nda çalışan ustalar, kanca, zincir, tarım aleti ve farklı metal eşyalar hazırlıyor.
Çekiç, örs, mengene ve ocak gibi araçlar demirin işlenmesinde kullanılıyor.
Bu bilgiler, kılıç demiri kelimesinin bağlantılı olduğu metal işleme kültürünü açıklıyor.
Ancak Demirciler Çarşısı'ndaki bütün ustaların bu özel bıçak türünü ürettiği doğrulanmış değil.
HARTLAP BIÇAKÇILIĞI YEREL ZANAATIN ÖRNEKLERİNDEN
Anadolu Ajansının 23 Mayıs 2025 tarihli haberinde Kahramanmaraş'ın Onikişubat ilçesine bağlı Hartlap Mahallesi'ndeki bıçak üretimi anlatıldı.
Haberde coğrafi işaretli Hartlap bıçağının geleneksel üretim geçmişine ve usta-çırak ilişkisine yer verildi.
Çelik ailesinin yedi kuşaktır bıçakçılık yaptığı belirtildi.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'taki bıçak işleme geleneğinin sürdüğünü gösteriyor.
Ancak Hartlap bıçağı ile akademik araştırmada geçen kılıç demiri aynı ürün olarak kabul edilemez.
METAL İŞLEME TERİMLERİ KÜLTÜREL KAYITLARDA
Kahramanmaraş'ın geleneksel meslek sözlüğünde farklı biçimlerde üretilen metal araçlar için özel isimler bulunuyor.
Kılıç demiri de bu adlandırmalar arasında yer alıyor.
Sözcüğün hangi ilçelerde daha yaygın kullanıldığı, bugün aynı adla üretim yapan ustaların bulunup bulunmadığı veya tarihî örneklerinin nerede korunduğu hakkında doğrulanmış güncel bilgi yok.
Kılıç demiri, Kahramanmaraş'ın geleneksel eşya söz varlığında iki saplı kambur bıçağı ifade eden akademik olarak belgelenmiş terimlerden biri.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 75:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Demircilik:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-128146/demircilik.html
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Bıçakçılık:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150383/bicakcilik.html
Anadolu Ajansı, Kahramanmaraş'ın tescilli bıçakları Kurban Bayramı'na hazır, 23 Mayıs 2025:
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/kahramanmarasin-tescilli-bicaklari-kurban-bayramina-hazir/3577135

Muhabir: Sefa Başer