Kahramanmaraş'ın geleneksel dondurmacılık kültüründe kullanılan kaşık atma ifadesi, dondurmanın karıştırılmasıyla ilgili özel bir işlemi anlatıyor. Akademik araştırmalarda kayıt altına alınan bu terim, dondurma küleğinin kenarlarında bulunan soğuk dondurmanın, ortadaki daha yumuşak dondurmanın üzerine karıştırılması anlamına geliyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında kaşık atma ifadesine yer verildi.
Araştırmada kelime, geleneksel dondurmacılıkta yapılan işlerden biri olarak açıklanıyor. Bu kayıt, Maraş dondurmasının yalnızca malzemeleriyle değil, üretim ve hazırlama sırasında kullanılan meslek terimleriyle de kendine özgü bir söz varlığına sahip olduğunu gösteriyor.
KAŞIK ATMA DONDURMANIN KARIŞTIRILMASINI ANLATIYOR
Akademik araştırmada kaşık atma, küleğin kenarındaki soğuk dondurmanın ortadaki yumuşak dondurmayla karıştırılması işlemi olarak tanımlanıyor.
Burada dikkat çeken ayrıntı, dondurmanın farklı bölümlerindeki kıvam değişikliği.
Tanımda küleğin kenarında bulunan ürünün daha soğuk, orta bölümdekinin ise daha yumuşak olduğu belirtiliyor.
Kaşık atma ifadesi, bu iki bölümün karıştırılmasıyla ilgili bir işlemi anlatıyor.
Ancak araştırmada işlemin kaç kez tekrarlandığı, hangi araçla gerçekleştirildiği veya ne kadar sürdüğü açıklanmıyor.
Bu nedenle kaşık atmanın bütün geleneksel dondurma üreticileri tarafından aynı yöntemle uygulandığını söylemek mümkün değil.
DONDURMA KÜLEĞİ GELENEKSEL ÜRETİMLE BAĞLANTILI
Kaşık atma kelimesinin tanımında geçen külek, işlemin gerçekleştirildiği kap olarak öne çıkıyor.
Araştırmada karıştırma işleminin bu kabın içindeki dondurmanın farklı bölümleri arasında gerçekleştirildiği belirtiliyor.
Bu yönüyle kaşık atma, dondurmanın hazırlanması veya işlenmesi sırasında kullanılan bir meslek ifadesi olarak dikkat çekiyor.
Sözcüğün kaydedilmesi, dondurmacılıkta kullanılan eski araçların ve üretim aşamalarının araştırılması bakımından önem taşıyor.
Ancak sözlükte kaşık atma işleminin belirli bir tarihsel döneme ait olduğu belirtilmiyor.
MARAŞ DONDURMASININ YAPISINDA SALEP VE SÜT ÖNEMLİ
Kültür ve Turizm Bakanlığının Maraş Dondurması tanıtımında, ürünün ayırt edici özellikleri arasında elastik yapısı, kendine özgü aroması ve erimeye karşı dayanıklılığı bulunuyor.
Bakanlığın açıklamasına göre geleneksel Maraş dondurmasının temel malzemeleri keçi sütü, salep ve şeker.
Ürünün kendine özgü özelliklerinin oluşmasında kullanılan hammaddelerin yanı sıra üretim sırasında uygulanan ustalık ve işleme yöntemleri de önem taşıyor.
Kaşık atma terimi ise dondurmacılıkta uygulanan belirli bir karıştırma işleminin yöresel adını ortaya koyuyor.
Bununla birlikte akademik kaynak, kaşık atmanın dondurmanın elastik yapısını ne ölçüde etkilediğine ilişkin deneysel bilgi sunmuyor.
KAŞIK ATMA İFADESİ MUTFAKTA FARKLI ANLAMLAR TAŞIYABİLİYOR
Kaşık atma ifadesi günümüzde televizyon yemek yarışmalarında da kullanılıyor.
Bu yarışmalarda söz konusu ifade, bir şefin hazırlanan yemeği beğenmesini gösteren sembolik bir hareketle ilişkilendiriliyor.
Ancak Kahramanmaraş dondurmacılığında belgelenen kaşık atma, bundan farklı bir anlam taşıyor.
Maraş ağzındaki kullanım doğrudan dondurmanın karıştırılmasıyla ilgili.
Dolayısıyla aynı ifadenin farklı mutfak ortamlarında farklı anlamlar taşıyabildiği görülüyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel dondurmacılık terminolojisinde bulunan kaşık atma, akademik kaynaklarda kayıtlı mesleki ifadeler arasında yer alıyor.
Muhabir: Sefa Başer
