Kahramanmaraş'ın geleneksel hamur işleri arasında bulunan Maraş çöreği, yalnızca kullanılan malzemelerle değil, hamurun şekillendirilmesi ve pişirilmesinde uygulanan yöntemlerle de diğer çörek çeşitlerinden ayrılıyor.
Özellikle Ramazan aylarında tüketilen Maraş çöreği, yöresel üretim geleneğini koruyan coğrafi işaretli ürünler arasında bulunuyor.
13 Haziran 2018 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen ürün, 1 Aralık 2025 tarihinde yapılan resmî açıklamayla Avrupa Birliği coğrafi işaret tescili alan Türk ürünleri arasına katıldı.
Maraş çöreğinin kendine özgü görünümünde, gürgen ağacından yapılan yivli merdane kullanılması önemli yer tutuyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun tescil belgesi, çöreğin üretiminde kullanılan malzemelerden hamurun ölçülerine kadar birçok ayrıntıyı tanımlıyor.
MARAŞ ÇÖREĞİNİN EN BELİRGİN ÖZELLİĞİ MERDANESİ
Maraş çöreğinin yüzeyinde görülen küçük geometrik şekiller, geleneksel üretim yönteminin dikkat çekici özellikleri arasında yer alıyor.
Bu görünüm, yivli gürgen merdane adı verilen özel bir araçla oluşturuluyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun 361 numaralı tescil belgesine göre merdane, gürgen ağacından yapılıyor.
Belgede kullanılan merdanenin eni 8 santimetre, uzunluğu 33 santimetre, yiv derinliği ve yiv aralığı ise yarım santimetre olarak tanımlanıyor.
Hamur bezeleri bu merdaneyle açıldığında yüzeyde küçük dörtgen şekiller meydana geliyor.
Merdanenin geleneksel olarak Kahramanmaraşlı marangoz ustaları tarafından hazırlanması, çörek üretiminin ahşap işçiliğiyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Bu nedenle Maraş çöreğinin üretim geleneği, fırıncılıkla sınırlı kalmayan bir ustalık bilgisini de içinde barındırıyor.
GELENEKSEL ÜRETİMDE HAMURUN ÖLÇÜLERİ BELİRLENMİŞ
Maraş çöreğinin coğrafi işaret tescilinde ürünün hazırlanmasında kullanılacak temel malzemeler açıkça belirtiliyor.
Resmî belgede yer alan üretim tarifine göre çörek; buğday unu, içme suyu, bitkisel margarin, yaş maya, tuz ve çörek otu kullanılarak hazırlanıyor.
Tescilde 10 kilogram un için en fazla 4 kilogram margarin, 120-130 gram tuz, 20-30 gram çörek otu, 250 gram yaş maya ve 4 litre su ölçüsü bulunuyor.
Malzemeler belirli bir sırayla karıştırıldıktan sonra hazırlanan hamur yoğruluyor.
Ardından yaklaşık 110 gramlık bezeler oluşturuluyor.
Bezeler kısa süre dinlendirildikten sonra özel merdane kullanılarak açılıyor.
Tescil belgesine göre hamurun çapı en fazla 15 santimetre olacak şekilde hazırlanıyor. Açma işlemi sırasında hamurun kalınlığı yaklaşık 2 milimetreye kadar indiriliyor.
Pişme sonrasında ise çöreğin kalınlığı ortalama 8 milimetreye ulaşıyor.
Bu ölçüler, Maraş çöreğinin geleneksel üretim biçimini tanımlayan teknik özellikler arasında bulunuyor.
TAŞ FIRINDA PİŞİRME GELENEĞİ KORUNUYOR
Maraş çöreğinin üretimindeki bir diğer önemli aşama pişirme yöntemi.
Coğrafi işaret belgesinde çöreğin meşe odunuyla ısıtılan taş fırınlarda pişirilmesi öngörülüyor.
Hazırlanan hamurlar, önceden ısıtılmış fırına yerleştiriliyor.
Tescilli üretim yönteminde yaklaşık 250 derece sıcaklıkta, 3 ila 5 dakika pişirme süresi belirtiliyor.
Pişirme işlemi sonunda çöreklerin altın sarısına yakın bir renk alması bekleniyor.
Fırından çıkarılan çörekler tahta ızgaralar üzerinde soğumaya bırakılıyor. Ürün sıcak veya soğuk olarak tüketilebiliyor.
Taş fırının kullanılması ve hamurun özel merdaneyle şekillendirilmesi, ürünün yöreyle bağlantılı iki temel özelliğini oluşturuyor.
Bu işlemler, geleneksel çörek ustalığının üretimdeki yerini koruması açısından da önem taşıyor.
RAMAZAN GELENEĞİNDEN TİCARİ ÜRETİME UZANAN SÜREÇ
Maraş çöreğinin geçmişte özellikle hanelerde hazırlandığı ve pişirilmek üzere fırınlara götürüldüğü, coğrafi işaret belgesinde yer alıyor.
Zaman içerisinde çörek üretimi fırın ve pastanelerde ticari bir faaliyet olarak da yaygınlaştı.
Ürünün Ramazan aylarıyla özdeşleşmesi, Kahramanmaraş'ın geleneksel yemek kültüründeki yerini güçlendiren özelliklerden biri.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda Maraş çöreğinin tuzlu ve şekerli çeşitlerinden söz ediliyor. Bununla birlikte 361 numaralı coğrafi işaret tescili, tanımladığı malzeme ve üretim yöntemiyle belirli bir Maraş çöreği standardını koruyor.
Bu ayrım, yöredeki bütün çörek çeşitlerinin aynı tescil koşullarına sahip olduğu şeklinde değerlendirilmemesi açısından önem taşıyor.
MARAŞ ÇÖREĞİ AVRUPA BİRLİĞİ'NDE TESCİLLENDİ
Maraş çöreğinin coğrafi işaret yolculuğunda önemli gelişmelerden biri 2025 yılında yaşandı.
Tarım ve Orman Bakanlığının 1 Aralık 2025 tarihli açıklamasına göre Maraş çöreği, Avrupa Birliği tarafından coğrafi işaretle tescillendi.
Ürün, tescilin açıklandığı tarihte Türkiye'nin Avrupa Birliği tarafından tescillenen 44. coğrafi işaretli ürünü oldu.
Kahramanmaraş açısından ise Çağlayancerit cevizi ve Maraş tarhanasının ardından Avrupa Birliği tescili alan üçüncü ürün olarak kayıtlara geçti.
Böylece kentin geleneksel hamur işi kültürünün önemli örneklerinden biri uluslararası koruma kapsamına alındı.
Tescil, yalnızca ürünün adını değil, coğrafi kimliğiyle bağlantılı geleneksel üretim yönteminin tanıtılmasını da önemli hale getiriyor.
Maraş çöreği, özel merdanesi, taş fırında pişirilmesi ve Ramazan sofralarıyla kurduğu bağ sayesinde Kahramanmaraş gastronomi mirasının dikkat çeken ürünleri arasındaki yerini sürdürüyor.
Muhabir: Sefa Başer
